100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)

100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)

Kafkas Haber Ajansı (KHA) Yazarı Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)” yazısı:

100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)


100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)

KAFKAS HABER AJANSI

Kafkas Haber Ajansı (KHA) Yazarı Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)” yazısı:

“1877-1878’DEN 1918’E KADAR KARS’IN KIRK YILLIK KARA GÜNLERİ”

KARS İLİ VE ÇEVRESİNİN TARİHİNİ, BAŞKA BİR TABİRLE TÜRK TARİHİNİN BİR BAŞLANGICI, BİR ÇEŞİT ÖZETİ OLARAK GÖRÜNÜR.

      1677–1917 arasında 240 yılda Osmanlı Türkiyesi ile Çarlık Rusya arasında 11 defa savaş olmuştur. Bu savaşlardan 29 Eylül 1855 Kars zaferinde, Kars kalesi ve Kars’ın Gazilik, unvanı alması,1877–1878 (93) savaşında kaybettiğimiz savaş ile 40 yıl 5 ay 25 gün Rus işgalinde kırk yıllık kara günlerimizdir.

1877–1878 – (1918 YILLARI ARASINDA CENUB-İ GARBI KAFKASYA

Osmanlı Rus harbi : 24 Nisan 1877’de Ruslar Osmanlı Devleti’ne harp ilan etmiştir. 25 ağustos 1877’de Ahmet Muhtar Paşa Başgedikler meydan muharebesinde kazandı.

 “GAZİLİK” ve “MÜŞİRLİK” ünvanı aldı.

Ruslar 18 Ekim’de Kars’ı kuşatmışlar ve ancak bir ay sonra 18 Kasım’da düşürebilmişlerdir.

            Osmanlı Hükümeti mütareke istemek zorunda kalmıştır. 31 Ocak tarihinde başlayan müzakereler 19 Şubat / 3 Mart 1878 tarihinde sona erdi. Türkiye için çok ağır şartlar ihtiva eden  “Ayastefanos Barışı” imzalandı. Bu antlaşmanın 19. madesine göre Osmanlı Hükümeti, 1,410,000 ruble harp tazminatının bir kısmına karşılık olarak ARDAHAN, KARS, BATUM ve BEYAZIT vilayteleri ile DOBRİCA’yı Rusya’ya bırakmayı kabul etmiştir. Böylece Rusya Ermeni meselesini ilk defa gündeme getirmiş ve Ayastefenos antlaşması ile kabul edilmiş oluyordu.   

            GÜNEY BATI KAFKASYA’NIN KURULUŞU

            Ekim 1917 tarihinde Bolşevikler Rusya’da idareyi ele geçirdikten sonra “Barış Taarruzu”na girişmişler. 3 Mart 1918 tarihinde Brest-Litovsk müahedesi imzalandı.

Bu anlaşma gereğince, Ruslar, Doğu Anadolu’da işgal ettikleri yerleri 1914 sınırına kadar boşalmakla kalmayacaklar, 1878 Berlin müahedesiyle elden çıkan “Elviye-i Selase’yi (Kars, Ardahan, Batum)’da belli şartlar altında Türkiye’ye bırakacaklardı.

III. Ordu’nun Kumandası Vahap Paşa ve mahiyetinde  Kazım Karabekir bulunduğu halde, Vahap Paşa kıtalarına ileri harekat emri vermiş ve 5 Nisan 1918 tarihinde Sarıkamış Ermenilerden kurtarılmıştır.

            25 Nisan 1918 tarihinde Kars Sancağını ve kalesi Türk askerleri tarafından geri alınarak burada 40 yıl 5 ay ve 25 gün süren düşman istilasına son verilmiş oldu. 14 Nisan 1918 günü Türk kıdaları Gürcülerin mukavatımını kırarak, Batum sancağını istirdad ettiler.           

- “ELVİYE-İ SELASE” TEKRAR TÜRK İDARESİNE GEÇMİŞ OLDU.

4 Haziran 1918 tarihinde Batumu’da Türkiye ile Ermenistan Gürcistan ve Azerbaycan (müstakil) hükümetleri arasında barış anlaşması imzalanmıştır. Osmanlı Hükümeti bölgeye mülkü memurlar da tayin etmişitr.

KARS MUTASARRIF VEKİLLİĞİNE (MÜLKİYE MÜFETTİŞİ) HİLMİ BAĞ (URAN)

Üç sancakta ((14 Temmuz 1918) de başlayan ve birkaç günde yapılan bu “Halk Oylaması” nın neticeleri Ağustosun ikinci haftasında açıklanması

Buna göre,Ardahan sancağında:

            Oltu: Oltu çevresinde

            Kars: Kars bölgesinde

            Kağızman: nahiyesinde

            Artvin: Artvin ve çevresinde

            Batum: Batum şehrinde üç sancaktaki erkek nüfusun sayısı, 138.582 müslüman ve 23.326 gayr-i müslim olup toplam 161.908 kişi idi.Oy sahibi olanlar 87.048 kişi idi. 85.129 kişi “EVET” 414 kişi “HAYIR” ve 1.693 kişi tercih belirtmemişti.Bu suretle yapılan “HALK OYLAMASI” sonunda islam ahalinin çok büyük çoğunluğa teşkil etmesi ve “EVET” demesiyle, “ELVİYE-i SELASE” nin Türkiye’ye ilhaki kesinleşmiş oldu.Aynı neticenin komşuları yani Ermeni, Gürcü ve İran mümessilleri harşıyan yerine getirildiği takdirde de değişmeyeceği muhakkaktı.

30 EKİM 1918 TARİHİNDE OSMANLI DEVLETİ MONDROS MÜTAREKESİNİ İMZALAMIŞ,

9. ORDUNUN BÖLGEYİ TAHLİYE EDECEĞİ HABERİ ELVİYE-İ SELASE AHALİSİNİN TEPKİLERİ:

            Milli mücadelemizin önderlik vasfını taşıyan “hareket teşkilatlanmakta geçikmemiştir.”

            Bu doğrultuda 29 Ekim 1918’de “Ahıska Hükümeti” 3 Kasım 1918’de Aras Türk Hükümeti, 5 Kasım 1918’de Kars’ta “Kars İslam Şürası”kurulmuştur. 29 Ekim 1918 Ahıska Hükümeti Muvakkatasının Kurulması

            3 Kasım 1918’de merkezi Iğdır olmak üzere, “Aras Türk Hükümeti” kurulmuş.

1-         Hükümet Reisi: Emin Bağ. Harbiye Nezareti’ne: Kars’lı Cihangirzade İbrahim Bey, Maliye Nezaretine: Kumbaralı Bey.Benanyarı, Mülkiye Nezaretine: Bekir Beğ, Rızazade. Hariciye Nezaretine: Hasan Ağa Sefazade. Adliye Nezaretine: Mehmet Beyzade. Şeyhülislamlığa: Mirza Hüseyin, Mirza Hasanzade

 

KARS İSLAM ŞÜRASI:

            Kars’ta bulunan 9. Ordu Kumandanı Miralay Yakup Şevki Paşa, bölgeyi ve dolayısıyla kars’ı işgal edecek olan İngilizlerle temasa gelmeyi istemiyor.

            Kars’a teşkil edecek “Milli Bir Hükümet”e devretmeyi daha uygun buluyordu.

            (Ahıska ve Aras Türk Hükümetlerinde olduğu gibi) Yakup Şevki Paşa’nın ve Kars mutasarrıfı Hilmi Beğ’e (Uran) da yardımlarıyla 5 Kasım 1918’de Kars ve Mülhakatında, Türk İslam ahalisi “Kars Şurası” adıyla kendi “Milli Hükümetini” kurarak Osmanlı Devletinden resmen devralmışlar, Mondros Mütakeresini imzalayan Osmanlı Devleti yöneticileridir. Kars ve mülhakatını savunmaya hazırlanan Türk İslam ahalisi de WİLSON’un prensiplerine dayanmışlardı. 8 Ocak 1918’de yayınlanan Wilson’un prensiplerine göre, “Her Millet” kendi mukadderatını tayin etme yetkisine sahip olacaktı.

MİLLİ ŞURA HÜKÜMETİ:

            30 Kasım 1918’de Kars İslam Şurasının devetine icabet ederek, Orduabat, Nahçıvan, Kamerli, Sürmeli (Ağrı), Nahçıvan, Serdarabat, Doğu Şöregel, Ahıska ve Ahulkelek bölgelerinden 60 kişi milletvekili sıfatıyla gelmişlerdi. Ayrıca 10 kişide çeşitli bölgelerden gelerek katılmışlardır. Bu Büyük Kongrede Batum’dan Ordubata ve Ağrı dağından Asgur’a kadar halkın çoğu Türk ve müslüman olan yerlerden Osmanlı ordusu çekilince, idere ve yurt korunma işlerine bakmak üzere, merkezi KARS olmak üzere “Milli İslam Şura” hükümeti kurulması ittifakla kararlaştırıldı.

HÜKÜMET 12 ÜYEDEN MÜTEŞEKKİLDİ

            1. Kars’lı Cihangiroğlu Hasan Bey,    2. Divriğli Pıroğlu Fahrettin Bey,       3. Çıldırlı Dr. Esat Bey, 4. Akbabalı Hacı Abbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey, 5. Karaçantalı Hacıoğlu Ahmet Bey, 6. Molla Bilal Bey, 7. İravanlı Taki Bey,           8. Iğdırlı Ali Beyoğlu Mehmet Bey, 9. Gümrülü Halıcıoğlu Yusuf Bey, 10. Borçalli’li Kepenekçi Emin Ağa, 11. Kağızmanlı  Ali Rıza Bey, 12. Digorlu Çemadanlı Aşiret-i Reisi Maksut Ağa  oğlu Hasan Ağa, Hükümet reisliğine Cihangiroğlu İbrahim Bey, Muavinliğe Kepenekçi Emin Ağa, Umumi kitaplığına da Sami Bey seçilmiştir.

            1918 Kasım ve Aralık aylarında gelişen diğer olaylara gelince Mondros   

            Mütarekesine göre 11 Kasım 1918’de Kars’a gelen bir ingiliz heyeti 9.  Ordudan mütehkam mevkileri devir almaya başlamış ve 26 Kasım’da da kars iç kalesini Milli İslam Şürasına teslim etmişti.

            I. Ardahan Kongresi ( 3-5 ocak 1919 )

            II. Ardahan Kongresi ( 7-9 Ocak 1919 )

            1- Ahıska’dan Osman Server Bey,2- Ahılkelek’ten mehmet Ali, 3- Çıldır’dan Dr. Esat Bey, 4- Kars’tan milli şura reisi Cihangiroğlu İbrahim Bey, 5- Oltu’dan Yusuf Bey, 6- Şakıroğlu Ahmet, 7- Mehmet Ramız Bey, 8- Oltu’dan Hemşioğlu Rüstem (Acar), 9- Kars’tan Cihangiroğlu Hasan Bey, 10- Ahılkelek’tan Afzal,   11- Kağızman’dan Ali Rıza Bey, 12- Şöreğel’den Akbaba’lı Hacıabbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey.

            -Kars İslam Şurası, Pıroğlu Fahrettin (Erdoğan) Bey tarafından Ali Rıza (Ataman) Bey, Kars’lı Sarı Haliloğlu Muhlit Oranbuoğlu , Mamiloğlu Tevhüddiddin ve Kepenekçi Emin Ağa gibi isimlerde yer almıştı.14 Kasım 1918’de yapacağı duyuruda şüra toplantısına, Oltu, Ardahan ve Kağızman ile buralara bağlı kazalara ve nahiyelere Ahıska hükümeti Osman Server ve arkadaşlarıda Kars’a gelmişler.Kars İslam şürasının ilk toplantısı 14 Kasım 1918, Perşembe günü istiklal milli caddesinde (Atatürk Caddesi) eski belediye binası bitişiğinde 2 nolu sağlık ocağı olan binada yapıldı.14 Kasım 1918 I. Kars Kongresinde Pıroğlu Fahrettin Bey olduğu 8 kişilik “MUVAKKAT” geçici heyeti ile kepenekçi Eminağa Başkanlığında “Milli İslam Şürası Merkezi Umummisi” adıyla yeni bir hükümet kuruldu.

CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ MUVAKKATA MİLLİYESİ   17 - 18  OCAK  1919/ 13  NİSAN  1919

            17-18 Ocak 1919’da (şimdiki vali konağında) Dr. Esat (Oktay) bey’in başkanlığında toplanan kongre merkezi Kars olmak üzere “Cenub-İ Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkata-İ Milliyesi” kurmuştur.Görüşmelerde 18 maddelik anayasası kabul edilmiş Hükümet reisliğine yine Cihangiroğlu İbrahim Bey getirilmiş

HÜKÜMET MERKEZİ KARS OLMAK ÜZERE:

            Kars, Ardahan, Batum, Kağızman, Oltu, Nahçivan, Artvin, Borçka, Murgul, Çürüksu, Acara-i Ülya ve Acara-i Sutta, Ardanuç, Şavşat, Poskof, Ahıska, Ahılkelek, Çıldır, Akbaba, Şöregel, Zarşad, Penek, Sarıkamış, Horasan, Digor, Sürmeli, Iğdır, Şerur, Şahtahtı, Yenice, Gulfa, Ordu, Orduabad Vilayeti ve kazalarından mürekkeb, (1.535.824’ü Türk ve 237.324’ü gayrimüslim, 1.763.148 nüfuslu, 34 vilayet ve kazalı 40.000 km2 arazisi olan)

Cenub-İ Garbi Kafkas Hükümeti Cumhurriyesi’ni teşkil ve cihana istiklalini ilan eyledik.

            Kars milli şura Hükümeti 13. Nisan 1919 da (İngilizler tarafından  bastırarak Hükümet erkanını 12 kişiyi yakalayıp MALTA’ya sürmesiyle)  Ermeni General Ojebyan askerleriyle birlikte Kars’a girerek, Taşnak ermenilerinden Genaral Korgonof Hükümet mekanına (vali olarak)geçti. Bundan bir hafta sonra da Ermeni mezalimi başladı.. Vali Korgonof ve General Opesyon preston Nezaretinden kurulan kukla Şüra İdaresi 30 Nisan 1919’da lağvedildi. Merkezi Hükümet yıkıldıktan sonra Batum’dan Nahçıvan’a kadar olan bölgede bulunan Türk ve Müslüman ahali, “MİLLİ ŞÜRA” Hükümetleri şeklinde teşkilatlanarak, “İSTİKLAL ve HÜRRİYET” mücadelesine devam etmişlerdir.

KURULAN ŞÜRA HÜKÜMETLERİ ŞUNLARDIR:

1-         Nahçivan Şürası: (Aras Türk Cumhuriyeti)

Nahçivan, Orduabad, Culfa ve Şahtaht’ın bir kısmında kurulmuştur. (Cengiz Bey Başkanlığında)

2-         Kulup (Cranluca)  Şurası: Merkezi kulp kazasıdır. Ayrım oymağı Beyi Şamil bey (Ayrım) Şura reisdir.

3-         Pozat Köylü bekir Bey Şürası: Reisi Bekir’dir.

4-         Oltu Hükümeti Muvakkatası: Oltulu Tahir Beyzade Yunus Bey’in Başkanlığında teşkil edilmiştir.

5-         Akbaba Şürası: Hacıabbasoğlu Mehmet Bey Reisliğinde teşkil edilmiştir.

6-         Çıldır Milli Şürası: Purutlu Kamil Ağa Başkanlığında kurulmuştur.

7-         Allahü Ekber dağlarında teşkil edilen şura

8-         Batum’da Seda-yı Millet Gazetenin etrafında toplanan Batum İslam Cemiyeti

9-         Aşağı ve yukarı Acara’da ve Çürüksu’da Acara İslam Cemiyetinin hakim olduğu Şüra Hükümeti.

10-       Artvin, Ardanuç ve Şavşad’da da teşkil edilen Şürai Hükümetleri.

11-Orta-Kale kasabasında Cenub-i garbi Kafkas Hükümeti Dahiliye Nazırı Ali Rıza Bey tarafından kurulmuştur. -  İhtilaf Devletlerinin Türk ve İslam kanı akıtılması karşısında, İnsan Hakları evrensel Beyannamesini ve o günlerde gündemde olan Wilson prensiplerini de hiç sayarak adeta kulakları sağır, gözleri kör olmuştu.

KAYNAKLAR:

1-Yrd Doç. Dr. Ahmet Ender Gökdemir Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ Ankara 1998

2-Prof Dr İsmail Kayabalı –Cemender Aslanoğlu Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü aylık dergisi 126 Nisan 1973

3-Cemender Aslanoğlu Türkiye Anıtlar Derneği Yayınları 5. Sayı 40.yıl armağanı 1946-1986 Kars Şehitleri Mehmetçiğimiz

4- Fahrettin Erdoğan Türk Ellerinde Hatıralarım Kültür Bakanlığı yayınları 1998 Ankara.

5-Prof Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu Kars tarihi 1.Cilt ,

6-Kırzıoğlu Edebiyatımızda Kars 2.Kitap ,

7-Kars İli Tarihi , Milli Mücadelede Kars,

8-Cenubi Garbi Kafkas Cumhuriyeti.(Cihangiroğlu İbrahim Aydın Bey)

(BA-BA-S) GAZİ KARS (KHA) / KAFKAS HABER AJANSI




Bu Haberin Manşeti :

100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)
Bugün Atılan Manşetleri Görmek İçin TIKLAYINIZ
Etiketler :   100 .Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu haberleri  5 Kasım 1918 haberleri  milli islam şurası haberleri  kars haberleri   
<< Önceki Haber 100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918) Sonraki Haber >>

100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)

DMCA.com Protection Status

100 . Yılında Kars Milli İslam Şurasının Kuruluşu (5 Kasım 1918)

  Yukleme: 0.059420