KHA | Kafkas Haber Ajansı | Kars Haberleri | Kars Haber  kars haberleri kars ajans

TARİHİ DÖNEMLERDE KARS’IN ARPAÇAY İLÇESİ1

  Araştırmacı-Yazar Sultan Aydın

          Ben Gazi Kars Bende Şehitler Yatar
         TARİHİ DÖNEMLERDE KARS’IN ARPAÇAY İLÇESİ1

 Tarihi Dönemlerde Kars’ın Arpaçay İlçesi1

 YAZILI TARİH DÖNEMİ KARS VE ARPAÇAY İLÇESİ

Urartular, Kimmer - İskit Akıtılan, Persler, Araks Krallığı,

Tigran Dönemi, Sasanlı Dönemi

İSLAM UYGARLIKLARI DÖNEMİNDE KARS VE YÖRESİ: 646

SELÇUKLU DÖNEMİDE KARS VE YÖRESİ: 1064 de Başlar

İlhanlılar döneminde Kars 1239-1355(116yıl Moğolların yönetimi 1380-1387 Karakoyunlular dönemi

OSMANLI YÖNETİMİNDE KARS YÖRESİ: 1534 - 1878 YILLARI (345 YIL)

“BEN GAZİ KARS BENDE ŞEHİTLER YATAR”

TARİH; BİRÇOK MEYDAN SAVAŞINI KAYDETMİŞTİR. VATANI KORUYAN MEYDAN SAVAŞLARI BİR MİLLETİN BAĞIMSIZ VE HÜR YAŞAMAK AZMİNİ, CANLILIK KUDRETİNİ GÖSTERİR TARİH, YİĞİTLERİN VE KAHRAMANLARIN TARİHÎDİR ANADOLU’NUN HİÇBİR YERİ KARS KADAR ÇOK SAVAŞA SAHNE OLMAMIŞTIR HİÇBİR İL  KARS ŞEHİTLERİ KADAR ŞEHİT VERMEMİŞTİR KARSLI KADAR ÖKSÜZ, DUL ANA,, KARSLI KADAR GAZİ VE ŞEHİT HİÇBİR İLE NASİP OLMAMIŞTIR KARS İLİ VE ÇEVRESİNİN TARİHİNİ, BAŞKA BİR TABİRLE TÜRK TARİHİNİN BİR BAŞLANGICI, BİR ÇEŞİT ÖZETİ OLARAK GÖRÜNÜR

ARPAÇAY ADİ

Tanrı dağları, batısında(Isiğ Gölü) çevresinde Arpasuyu bölgesinden gelme Ar Palu adı Türk boylarından kalmadır. xvı.yy.Osmanlı sayım defterlerinde Arpaçay’ı suyu ile bunun kaynağı olan Arpa Gölü çevresine Ar Palu denmesi bu yüzdendir

Bölge halkı koyunculuk yaptıklarından, buğday yetiştirmediklerinden bugünde Arpaçay boylarında ve Akbaba kesimine Arpa ekilir. Ar Palu diye anılan Türk boyundan hatıra kalan Arpaçay adı

1927 de devletçe (Arpaçay adı çevrilmiştir). Akyaka ayrılmadan önce 85 adet köyü vardı Arpaçay’ın

RUS İŞGALİNDE KARS’IN ARPAÇAY İLÇESİ VE YÖRESİ “1877-1878’DEN 1918’E KADAR KARS’IN KIRK YILLIK KARA GÜNLERİ”

Büyük Selçuklu Sultan’ı Alparslan 16 ağustos 1064’ te Anı şehrini ve Kars’ı fethedişiyle savaş

 meydanı olmuştur; Çünkü Kars Serhad tır. Kars Anadolulun kilididir. Serhad ruhunun insanları yaşamış, Hem geçmişte hem de günümüzde Serhad şehirli olmak kolay değildir.

Kars ilimizin tarihine baktığımızda; Selçuklu dönemi savaşlarına, Osmanlı dönemi savaşlarına ilimiz tanıklık etmiştir.

1677-1917 arasında 240 yılda Osmanlı Türkiye’si ile Çarlık Rusya arasında 11 defa savaş olmuştur. Bu savaşlardan 29 Eylül 1855 Kars zaferinde, Kars kalesi ve Kars’ın Gazilik, unvanı alması,1877-1878 (93) savaşında kaybettiğimiz savaş ile 40 yıl 5 ay 25 gün Rus işgalinde kırk yıllık kara günlerimizdir.

Osmanlı Rus harbi: 24 Nisan 1877’de Ruslar Osmanlı Devleti’ne harp ilan etmiştir. 25 ağustos 1877’de Ahmet Muhtar Paşa baş gedikler meydan muharebesini kazandı.

Kars ile Gümrü arasındaki Başgediklide kazanılan bu zafer Rusları sarstı. Sultan II. Abdülhamit bu zafer üzerine Ahmet Muhtar Paşa’ya “GAZİLİK” ve “MÜŞİRLİK” payesini tevcih etti. 4 Ekim’de Ruslar, Gazi Ahmet Muhtar Paşa karşısında Yahniler meydan muharebesini kaybettiler. 15 Ekim Aladağ meydan Muharebesi Kafkas cephesinin dönüm noktasını teşkil etti.

Bu savaşlarda Osmanlı ordularına yardımcı olan gönüllü Mihr ali Bey Alayları da Büyük Kahramanlıklar göstermiştir.

Ruslar 18 Ekim’de Kars’ı kuşatmışlar ve ancak bir ay sonra 18 Kasım’da düşürebilmişlerdir.

Osmanlı Hükümeti mütareke istemek zorunda kalmıştır.

31 Ocak tarihinde başlayan müzakereler 19 Şubat / 3 Mart 1878 tarihinde sona erdi. Türkiye için çok ağır şartlar ihtiva eden “Ayastefanos Barışı” imzalandı.

Bu antlaşmanın 19. maddesine göre Osmanlı Hükümeti, 1,410,000 ruble harp tazminatının bir kısmına karşılık olarak ARDAHAN, KARS, BATUM ve BEYAZIT vilayetleri ile DOBRİCA’yı Rusya’ya bırakmayı kabul etmiştir.

RUS İŞGALİNDE KARS VE ARPAÇAY İLÇESİ

3 Mart 1878’de İstanbul’da imzalanan Müahede’i Katiyenin 7. maddesine göre 3 yıl içerisinde buralardaki ahalinin serbestçe göç etme imkânı vardı.

Ruslar Türk ahaliyi kaçırtarak, yerlerine Khokal (Ukraynalı), Dukhobor (yarım Hristiyan), Malakan gibi “Rus Kolonisi, Nemis, Alman, Rum, Ermeni, Yezidi, Asuri gibi gayri Müslimleri Kars’taki verimli topraklarına yerleştirdiler. 3 yıl içerisinde bölgeden (120.Bin), şehirlerden (Yirmibirbin) Türk halkı yeni sınırın içerlerine göçtü.

Türk irfanını söndürmek için Kars’ın yüksek medreselerinden Kars rüştiye mekteplerini kapattı.

RUSLAR - TÜRKLÜĞÜN İZLERİNİ KAZIYACAK ŞEKİLDE YIKTIRDI

Cami, mescit, medrese, türbe ve şehitlikleri ile kabristanlar yıkılıp yok edildi. Türkiye’den üçer yıllık yedi taksitle alınan milyonlarca “nakdi tazminatla” Kars- Sarıkamış, Cilavuz, Ardahan ve

Kağızman’da Askeri pavyonlar yapıp Tiflis-Kars Demiryolu inşa edilmiş.

Kars 9 yıl sonra 1886’da yapılan Nüfus Sayımına göre “Kars oblestinde 200 bine varan Nüfustan, 93.533’ü Müslüman, Türk 37.092, Ermeni 23.525’i, Rum 10.695’i Rus Kolonisi, Estonyalı, Süryani / Asuri, Çingene, 12.144 asker 11.837 hükümet memuru aileleri vardı. 1892 Nüfus sayımı sonunda Kars eli nüfusunu şöyle gösterilmiştir. 200.868 nüfustan “MİLLİYET” itibariyle Turçlar %24, Kara papaklar %14, Kürtler %15, Türkmenler %5, ayrı ayrı gösterilmekte, Ruslar buradaki “Türkleri”, Traç, Tatar, Kürt, Aliallahid-Türkmen ve Müslüman Gürcü diye 6 millet olarak göstermişlerdi.

ARPAÇAY (ZARŞAD):Türk soyundan Aras boylarına hâkim olan hazarlardaki soylu başbuğ unvanı şad ile ilgilidir.

1886 YILI NÜFUS SAYIMINA GÖRE ARPAÇAY-ZARŞAD KAZASI VE KÖYLERİ

Akçakale - Ağzıacıh - Bardahlı - Bendevan - Burcalı - Büyuhcatah - Cedere - Çarcı - Camik-Dağköy - Keçili - Gediksatılmış - Gögercin - Grenadersköye(Zarsad) - Kuzgunlu

Gülveren - Haroşeye - Hasançavuş - îgnezor - încilipungar - Kalecik - Kamoköy - Karakale-Karakekili - Karaurgan - Kecebörg - Kırkpungar - Kızılkilise - Kiziroğlu - Koçköy - Kıraç - Küçükçatak - Kücükpergit - Kümbet - Kürdo - Kürtköyü - Maksutcuk Malayapetrofka - Mamaş - Meçitli - Melikeni - Novadubavka - (Susuz) - Novapetrofka Ohcioglu - Zohrap -Pertik - Pokrofka - Polatköy - Romanova - (B.Zaim) - Seydican - Sosgert - Söyütlü - Telek -Tepecik - Tepeköy - Vanaza - Zohrapyayla -

Erzurum sel namesine göre 1876-1877-yılarında Zar şad Kazası - 58 köy - 2100 hane-

1886 yılı hane sayısı 1.575.- nüfus sayısı 12.120’dir. 1906 yılma göre nüfus sayısı 18.759 dur.

Zar sad kazasında: Malakan Köyleri (Grenaders köyü) Zar şad (Malaya- Vorontsovka) İncesu (Novo petrovka) Meydancık (Zohrap) Yalıncayır (Nova dubovka) Susuz (Romonova) Büyükzayım (pokrovka) Porsuklu (Haroseye) Ağcalar-atçılar

Zar şad Ermeni Köyleri Akçakale -Küçükpergit-(Pakrofka-Porsuklu)-Romanova- Büyük zaim-

Şöregel Kazası: Baş Şöregel Arpaçay’ın sağ kıyısındaki Şirakvan diye anılan yer Baş Şöregel kazası idi. Anı şehri Osmanlılar zamanında yine Baş Şöregel (1877 den - 1927) yılma kadar Kızılçakçak idari merkezi olmuştur.

Acem-Mevrek -Ağbulah-Büyük Ağüzüm-Müslüman Ağüzüm-Anı-Aralıh-Arazoglu- Ergino-Astahana-Baçoglu-Başgedikler-Başşöregel-Bayraktar-Cala-Carcı-Daynalıh-Dilan- Gedikler-Gorelofka (Kuycuk)-Görhana-Hacıpiri-Hacı Veli -Hamzagerek-İlanlı-İncedere- Karakas-Karakilise-Karmirvenk-Keçit-Büyük Gımılı-Küçükgımılı Kızıl Cahcah-Kinek- Kirlofka-Koşevenk-Külveren-Kürek Dere-Molla musa-Möküz-Ocahkülü-Oğuzlu-Ohçi Oglu-Peldirvan-Büyük Pergit-Petropalofka-Pirveli-Plodoradnona-Seydi -Spasofka- Subatan - Tezekent -Terpimie[Karahan]-Tihniz-Uzunkilise-Vartanlı.

NOT:1876-1877- Erzurum Sel namesine Göre-Şöregel Kazası 58 Köy-2000 Hane Olduğu

1886 yılma göre Rus Çarlığı yönetiminde Şöregel 2.995 hane - 24.116 nüfus-1906 yılma göre 35.278 nüfus-

Şöregel Kazasında: Göçmen Ermeni -Köyleri-Gedik Satılmış Kuycuk-Görhana....

ŞÖREGEL’DE YERLEŞİK ERMENİ KÖYLERİ:

Acem-mervek-BüyükAküzüm-Arazoğlu-Başgedikler-Başşöregel-Bayraktar-Cala-Gedikler Ortagedik-Görhana-Hacıveli-Kısmen-Hamzagerek-Kermirveli-Kızılcahcah-Koşavenk-

Kürekdere-Oguzlu-Peldirvan-Pirveli-Tihniz-Uzunkilise-Toplam:21 Köyde Ermeniler yaşamış.

ŞÖREGELDE MALAKAN KÖYLERİ:

(Gorelevka)-Kuyucuk-Terpina-Karahan-(Sposovka}-Şahnalar-Şöregelde Rum Köyleri Su batan Hacı Veli

KAYNAKLAR:

Nazım Sevgen Anadolu Kaleleri 1. cilt 192 -1960

Prof Dr. M. Fahrettin Kırzıoğlu Kars tarihi 1. cilt 1963

Yurt Ans. Cilt.6 1982,1983 Anadolu yay. İstanbul

Türk Kültürü aylık dergisi sayı 126 - Nisan 1973

Candem Badem Çarlık Rusya yönetiminde Kars Vilayeti 2010

  • Yahoo'da Paylaş
  • Paylaş
  • Paylaş
  • Facebook'ta Paylaş
  • Paylaş
  • Paylaş
  • Paylaş
  • Paylaş
Bu Yazı 284 Defa Okundu
2017-08-15

SON YAZILARI

Tarihi Dönemlerde Kars’ın Arpaçay İlçesi1 1950 1960 Yıllarında Görev Yapan Gazi Karsın Belediye Başkanları4 1938 1950 Yıllarında Görev Yapan Gazi Karsın Belediye Başkanları3 1930-1938 Yıllarında Gazi Kars’ı Yöneten Belediye Başkanları2 Gazi Kars’ın Eski Belediye Başkanlarının Hayat Hikayeleri -1 Birinci Dünya Savaşı ve Sarıkamış Harekâtı Hakkında bazı bilgiler “Sarıkamış Destanı”

YORUMLAR

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VİDEO HABERLER
Adem Çalkın’ın Selim Kongresi konuşmasının tamamı
Adem Çalkın’ın Selim Kongresi konuşmasının tamamı VİDEO
Anketler
ÇOK OKUNANLAR
Şoförlere bubi tuzağı gibi yol!
Şoförlere bubi tuzağı gibi yol!

Referandum Sonuçları, Kars Referandum Sonuçları, 2010 Referandum Sonuçları, Referandum Oy Sonuçları, Türkiye Referandum Sonuçları, izmir haber, canlı referandum sonuçları

RSS © 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansı | Kars Haberleri | Kars Haber kars haberleri kars ajans
KHA Tan Ofset San.Tic.'nin Kurulusudur. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır