KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans

TOPLUMSAL DEðþME VE MMARî

  Dr. Ýkram ÇINAR

          ikramcinar@gmail.com
         TOPLUMSAL DEðþME VE MMARî

 Toplumsal Deðiþme ve Mimarî

Ýnsanlar sosyal varlýklardýr ve diðer insanlarla birlikte yaþamak zorundadýrlar. Böyle olduðu için yerleþim yerleri kurarlar. Tarihte köylerde baþlayan topluca yaþama giderek kentlileþerek sürer.

Köy hayatý ve köylülüðün varlýðý giderek herkesin þehirlerde yaþayacaðý biçimde evriliyor. Yakýn bir gelecekte köylerde bugünkü biçimiyle kimsenin yaþamayacaðý, insanlarýn tamamen þehirlere taþýnacaðý ve köylerin tarým iþletmelerine dönüþeceðini düþünebiliriz.

Türkiye’de de 1950 sonrasýnda þehirlere göç baþlamýþ ve artan bir ivme ile devam etmektedir. Devletin uyguladýðý sosyal politikalar da göçü teþvik etmektedir. Bu politika âdeta köylüyü köyde aç býrakarak þehre taþýnmaya zorlamaktadýr. Yöntemi yanlýþ bulsak da insanlarý kentlileþmeye yönlendirmek doðrudur.

Öte yandan, göçün birçok sosyal yönü vardýr. Köydeki yaþayýþ biçimi þehre uymamaktadýr. Ýnsanlarýn köylerde kuþaklar boyunca öðrenip aktardýðý kültür; gelenek ve deðerler sistemi þehirde yaþanamamakta ve kentlileþme apayrý sosyopsikolojik sorunlar ortaya çýkarmaktadýr. Köylülerin þehre taþýnmasýyla köylüler bir anda þehirli olamamakta, kentlileþmek yerine ilk aþamada þehirleri köyleþtirmektedirler. Bu süreç kaçýnýlmaz olarak yaþanmaktadýr ve birkaç kuþak yaþanmaya devam edecektir.

Þehirde köylülükten þehirliliðe geçmeye çalýþan kitlelere uygun çözümler de üretilebilmiþ deðildir. Bir kültürü akþamdan sabaha deðiþtirmek zor olduðu gibi, onun yerini alacak yeni kültürü üretmek de kolay deðildir. Binlerce yýlýn oluþturduðu kültürel örüntülerin tamamýný henüz üretilmemiþ ama dýþarýda gözlenenlerle deðiþtirmek yeni sýkýntýlar ortaya çýkarmaktadýr.

Köylerde harman yerinde davul zurna eþliðinde yapýlan ve günlerce süren düðünleri þehirde ayný þekilde yapmak mümkün deðildir. Ara çözümler de tatmin edici olmuyor. Þehirde harman yeri hatta biraz geniþ bir meydan bile bulamayýnca genlerimizin en özel günlerini genellikle büyük binalarýn bodrumlarýnda bulabildiðimiz güya düðün salonlarýna sýkýþtýrýp, ses düzeni bozuk ve havasýz bu mekânlarda gazlý içecek ve kuru pasta eþliðinde bir iki saatlik bir törenle geçiþtirmek zorunda kalýyoruz. Bir baþka seçenek de yine ayný ortamda düðünümüzü kutsal dinî bir güne dönüþtürerek, düðünün eðlence iþlevini ortadan kaldýrarak haremlik selamlýk ortamda mevlit okutup gelinle damadýn bu özel gününü kutsuyoruz. Davul zurna, halaylar ve aþýklýk geleneði de bu koþullarda giderek zayýflýyor, geleneði güncelleyemiyoruz.

Köylerde yaþanan binlerce yýllýk festivalleri de þehirde yapmak bazen mümkün deðildir. Koç katýmý þenlikleri þehirde yapýlamaz, kaldý ki þehirde ne koç vardýr ne de koyun. Yaylalardaki seyran þenlikleri de öyle. Köylerde Sümer’den beri yýlbaþý olarak kutlanan nevruz bile þehre uyarlanamamýþtýr. Yakýlan ateþin üstünden yapmacýk atlayýþlar yapma günü haline getirilerek iþlevsizleþtirilmiþtir. Oysa bu belirli gün ve festivallerin bir iþlevi vardý; insanlar toplanýyor, kaynaþýyor ve eðleniyorlardý. Þehirde bunlarý geleneðe uygun olarak yapmak çok zor ama böyle bir sosyal ihtiyaç var. Þehirlerde þehre uygun yeni sosyal eðlencelikler düzenlenmelidir. Bunu yapabilmek için þehir planý ve mimarisinin de buna imkân verecek þekilde tasarlanmasý gerekir.

Þehir planlarýmýz ve mimari, birkaç þehri ayrý tutarsak, insanýn yaþayacaðý ortam olmaktan çok uzaktýr ve birçok sosyal ve bireysel sorunumuzun da kaynaðý olduðunu rahatlýkla söyleyebiliriz. Estetik fukaralýðý, plansýzlýk, kullanýþsýzlýk ve dayanýksýzlýk baþta olmak üzere birçok problemi içinde barýndýrýyor.

Apartmanlarýmýz baþýmýzý geçici olarak soktuðumuz bir baraka olarak yapýlmýþ, bazý þehirlerimiz geçici konaklanan oba gibi görünüyor. Sanki yakýn zamanda baþka bir yere taþýnacakmýþýz gibi. Kentlerde evlâdiyelik iþ yapmayý unutmuþ görünüyoruz. Üstelik çocuklarýmýzý düþünmesek bile yaptýðýmýz evlerin saðlamlýðýný da her depremde görüyoruz.

Bu kadar geniþ bir ülkede þehirlerimiz neden sýkýþýk? Þehirlerimizde geniþ park ve meydanlar, cadde ve sokaklar neden yok? Müstakil ev yerine neden çok katlý toplu konutlarý tercih ediyoruz? Evimiz bile müstakil deðilken insanýmýz kiþi olarak nasýl özgür ve baðýmsýz olabileceðiz, demokrasiyi nasýl yaþayacaðýz? Geliþtirmek yerine eskiden yeþil alan olarak býrakýlmýþ yerleri bile alýþveriþ merkezi yaparak yaðmalayarak insanca yaþayacaðýmýzý mý sanýyoruz?

Mimarî, estetik bir kavrayýþla kullanýþlý, dayanýklý ve ulusal kültürün sürdürülebileceði mekânlar olarak tasarlama sanatý ve teknolojisidir. Þehirlerimiz hatta evlerimiz bu tanýmla uyum içinde midir? Mimarlarýmýzý eleþtirmek istemiyorum; istedik de mi yapmadýlar!

Ýnsanoðlu topraktýr, eli ayaðý hep topraða deðdi. Topraktan beslendi. Tahýlý, sebze ve meyveyi topraktan eliyle derledi. Milyonlarca yýl toprak duvarlý, toprak damlý evlerde yaþadý. Þimdi topraða deðmeden, asfalt, plastik yollarda yürüyor, beton binalarda barýndýrýlýyoruz. Yüksek katlý apartmanlar insanlarýn diri diri gömüldükleri mezarlar halindedir. Neden müstakil evler yapýp herkese birkaç metrekare bile olsa topraða deðme, sebze meyve ve çiçek yetiþtirme gibi insanî ve saðlýklý yaþama hakký insanlarýn elinden alýnýr?

Þehirlerimizde çocuklarýmýzýn temiz ve açýk havada güneþlenerek oyun oynayacaklarý, koþturacaklarý yer yoktur. Gençlerimizin açýk havada spor yapacaklarý, kemik ve kaslarýný güçlendirecekleri, sevda oyunlarý oynayacaklarý açýk ortamlar kalmamýþtýr. Ailelerin birlikte gidip piknik yapacaklarý nezih ortamlar ya kalmamýþ ya da çok yetersizdir.

Eðitim ve refah düzeyi belli bir seviyeye ulaþmamýþ toplumlara hakim olan görüþ, insanlarýn baþlarýný sokacaklarý bir mekan temini ve midelerini doldurmanýn yeterli olacaðýdýr. Bu görüþ insan kavramýný anlamamaktýr.

Gördüðüm bazý þehirlerde sýkýþýklýktan nefes alamadýðýmýz merkezin etrafýnda uydu kentler kurulduðunu görüyorum: Ýnsan doðasýn aykýrý, aðaçlarýn kesilerek insanlarýn içine kapatýldýðý apartman ormaný gibi uçsuz bucaksýz toplu konutlar yapýlmýþ. Adeta, “git þehirde çalýþ, gel evinde uyu, git çalýþ, gel uyu ve öl” der gibi. Mimari, insaný insan olmaktan çýkaran bir program halinde insanlara her gün yeniden yükleniyor.

Bu ortamda insanýn yaþam sevinci hissetmesi elinden alýnmýþ; robotlaþtýrýlmýþtýr. Bu uydu kentlerde ne sanat ve bilim merkezleri ne de konser ve spor salonlarý var. Hatta berber, terzi ve kahvehane bile yok. Her þey son derce basit, yapay, zevksiz ve insanlýk dýþý!

Bu uydu kentlere bakarak çok deðil, on yýl sonra o mekânlarýn yüz binlerce mutsuz ve hasta ruhlu insana ev sahipliði yapacaðýný, birçok toplumsal probleme yol açacaðýný þimdiden söylemek kehanet sayýlmamalýdýr.

Apartman hayatý geleneðimizdeki komþuluðu bitirmenin ötesinde, komþuyu baþýnýn belasý olarak algýlamaya yol açmaktadýr. Düþünsenize, komþunuz yüzünden evinizde istediðiniz gibi davranamaz, onu rahatsýz etmemek adýna evinizde bile serbestçe hareket edemez, kendinizin ve çocuklarýnýzýn özgürlüklerini kýsma yoluna gitmiþseniz, komþunuza karþý örtülü bir kýzgýnlýk içindesiniz demektir. Ýþte ve sokakta takýndýðý maskesini evinde bile çýkarýp rahatlayamayan, sürekli biriktiren insanlarýn nerede, kime ve nasýl patlayacaðýný kimse bilemez.

Merak ediyorum; kiþisel, ailevi ve sosyal gerginliklerimizin ne kadarý plansýz þehirlerimiz ve çirkin mimarimizden kaynaklanýyor?

  • Yahoo'da Payla
  • Payla
  • Payla
  • Facebook'ta Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
Bu Yaz 278725 Defa Okundu
2013-09-26

SON YAZILARI

Toplumsal Deðiþme ve Mimarî 19 Mayýs En Ýyi Nerede Kutlanýr? Sarýkamýþ törenlerine farklý bir bakýþ Ahýskalýlarýn sürgün acýlarý sürüyor Öðretmenime saygý duyun! Öðretmeniniz der ki Eðitim ve terbiye Zafer Bayramý’nýn Anlamý ve Ordumuz Yol bozuk bozuk Þehir Kalkýnmasý ve Üniversite-3

YORUMLAR

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VDEO HABERLER
Ciritte heyecanl anlar
Ciritte heyecanl anlar
Anketler
OK OKUNANLAR
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...

Referandum Sonular, Kars Referandum Sonular, 2010 Referandum Sonular, Referandum Oy Sonular, Trkiye Referandum Sonular, izmir haber, canl referandum sonular

RSS 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans
KHA Bedir ALTUNOK adına resmi yayın organıdır. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır