KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans

KARSTAN BAKINCA

  Sezai Yazýcý

          sezaiyazici@kha.com.tr
         KARSTAN BAKINCA

Araþtýrmacý-Yazar Sezai Yazýcý

ERMENÝSTAN AÇILIMI NEDEN SAMÝMÝ VE GERÇEKÇÝ DEÐÝLDÝ

Ýçtenlikten yoksun, gerçeklikten uzak, yaþanacaklarý kestiremeyen, dýþarýdan dayatmalarla salt 24 Nisanlarý kurtarmaya yönelik Ermenistan açýlýmý sorun çözme

 istenciyle deðil, iki futbol karþýlaþmasý arasýna sýkýþan yapay gülücük kareleriyle anýmsanacaktýr. Sonuçta, Azerbaycan dostluðu zedelenmiþ, “soykýrým” savlarý yeniden gündeme gelmiþtir.

2001 yýlýnda Türkçeye çevrilerek yayýnlanan bir kitap var. Adý: “Ermenilerin Devletleþme Sýnavý Baðýmsýzlýktan Bugüne Ermeni Siyasi düþünüþü.” Kitabýn yazarý Gerard J. Libaridian. Libaridian, ýlýmlý ve gerçekçi bir Amerikan Ermeni’si olarak anýlýyor . 1991’de Ermenistan Baþkaný Levon Ter-Petrosyan’ýn, dýþiþleri baþdanýþmanlýðýný yapmýþ. 1994’te Güvenlik Konseyi baþdanýþmaný olmuþ. Büyükelçi unvaný verilerek dýþiþleri bakaný birinci yardýmcýlýðýna getirilmiþ, halen, 1997’de istifa ederek döndüðü ABD’nin Michigan Üniversitesi’ne çalýþan tarihçi bir akademisyen.

Libaridian kitabýnda, Ermenistan’da “Baðýmsýzlýk” sonrasý geliþmeleri irdeliyor. Yukarý Karabað Sorunu ve diaspora ile Ermenistan iliþkilerini analiz ediyor. Kars Doðu Kapý’nýn kapanmasýna giden süreç üzerinde durarak önemli saptamalar yapýyor. Kitapta, Ermenistan’da, biri Türkiye ile iyi iliþkiler kurmak isteyen “gerçekçi ve ýlýmlý”, diðeri “büyük Ermenistan hayali” kuran fanatik iki temel görüþ olduðunun altý çizilerek, “ödün vermez”, geçmiþle “hesaplaþmayý sürdüren” grubun temsilcisinin Ermenistan parlamentosundaki tavrýný ortaya koymak bakýmýndan yazar ilginç bir anýsýna yer vererek þunlarý yazýyor:

ERMENÝSTAN HÜKÜMETLERÝNÝN DOÐU SINIRINA BAKIÞI

“Dýþiþleri bakaný birinci yardýmcýsý olduðum dönemde cumhurbaþkaný, (Levon Ter-Petrosyan) benden, Ulusal Meclis’in daimî komitelerinden birine sunulacak bir yasa önerisi görüþmelerinde yönetimi temsil etmemi istemiþti. Yasa tasarýsý, iyi tanýdýðým, kendisiyle pek çok gayri resmî görüþmede bulunduðum ve EDF (Ermeni Devrimci Federasyonu) üyesi bir parlamenter tarafýndan sunuluyordu. Komite baþkaný, akýllýca hareket ederek, resmî görüþmelere baþlamadan önce gayrý resmî bir tartýþmanýn uygun olacaðýný söyledi; zira, tasarý Ermenistan-Türkiye sýnýrýný çizen 1921 Kars Antlaþmasý’nýn tek taraflý feshini öngörüyordu.

“Yasa tasarýsý teklifini veren parlamenter, konuþmasýna benim dikkatle dinlediðim uzun bir önsözle baþladý. Giriþ olarak, antlaþmanýn tarihçesini anlatmaya baþlayacakken, nazikçe sözünü kestim ve bir tarihçi olmam, dahasý çok uzun yýllardýr Ermeni Devrimci Federasyonu’nun üyesi olmam dolayýsýyla, neden bahsettiðini bildiðimi söyledim. Bütün günümü komite toplantýsýna ayýrdýðýmý ve acele etmemize gerek olmadýðýný belirttikten sonra, bir sorumun cevaplandýrýlmasýný rica ettim: Bu yasa tasarýsýyla çözüm bulmaya çalýþtýðý sorun neydi? Cevap vermesini kolaylaþtýrmak için kendisine yönetimin çözüm bulmaya çalýþtýðý sorunlarý liste halinde sundum. (…) Ayrýca, problem ne olursa olsun, teklif ettiði çözümün hallettiðinden daha fazla sorun yaratabileceðini düþünmüþ müydü? Örneðin, Ermenistan yeni bir antlaþma müzakeresine giriþmeden eski antlaþmayý tek taraflý feshederse, Türkiye’nin mevcut sýnýrlarý tanýmadýðýný belirtme ihtimali var mýydý? O zaman, Türkiye’nin tanklarý Erivan’a ulaþmadan Ermenistan tanklarýnýn Van’a ulaþma þansý ne kadardý? Böyle bir adýmýn, sürdürdüðümüz savaþa yararý mý, yoksa zararý mý olurdu?

“Bir saat daha konuþmaya devam etmekle beraber, toplantý ilk on beþ dakikadan sonra, baþkan, tasarý sahibine tasarýyý resmî olarak sunmayý hâlâ düþünüp düþünmediðini sorduðunda, fiilen sona erdi. Parlamenter, düþünceli bir þekilde ‘Görünen o ki, konu üzerinde daha fazla düþünmek gerekiyor,’ dedi.”

O gün Ermenistan’ýn dýþiþleri bakaný birinci yardýmcýlýðý görevini üstlenmiþ olan Gerard Libaridian’ýn okurla paylaþtýðý bu aný, Ermenistan’da en radikal kesimin temsilcinin bile Türkiye-Ermenistan sýnýrýný belirleyen 16 Mart 1920 Moskova, 13 Ekim 1920 Kars Anlaþmalarýný bir “gerçeklik” olarak kabul ettiðini göstermesi önemlidir.

10 Ekim 2009 tarihli Türkiye ile Ermenistan arasýnda diplomatik iliþkiler kurulmasýna yönelik protokol henüz imzalanmamýþ; dahasý, Dýþiþleri Bakaný Ahmet Davutoðlu’nun Türkiye-Ermenistan iliþkilerinin geliþtirilmesi için çalýþmalar yürütüldüðüne iliþkin “basýný bilgilendirme” toplantýsý bile yapýlmamýþtý. Prof. Libaridian’a, 2009’un mayýsýnda “Ermenilerin Devletleþme Sýnavý Baðýmsýzlýktan Bugüne Ermeni Siyasi düþünüþ”, kitabýndaki alýntý yaptýðým yukarýdaki bölümü anýmsatýp bir e-mail’le þunu sormuþtum: “(…) Sizin yazdýklarýnýz böyle... Oysa, Türkiye’de Ermenistan’ýn sürekli olarak Kars Antlaþmasý’ný tanýmadýðýndan söz edilir; acaba döneminizde ya da daha sonra bu konuda benzer bir tasarý yasalaþtý mý?”

Libaridian, beþ ay sonra imzalanacak Türkiye-Ermenistan protokollerinin çerçevesinden ve yapýlan görüþmelerden “haberdar” olduðu izlenimi veren ayrýntýlý yanýtýnda þunlarý yazýyordu: “(..)Türkiye ve Ermenistan arasýndaki mevcut sýnýr Ermenistan’ýn baðýmsýzlýktan sonraki her üç cumhurbaþkanýnýn politikalarýnda da gerçek varsayýlmýþtýr. Ter-Petrossian yönetimi hiçbir toprak talebi ortaya koymadý, Kocharyan Ermenistan’ýn Türkiye’den toprak talep etmesiyle ilgili hiçbir hukuki zemini olmadýðýný belirtti. Ve Sergisyan iki ülke arasýndaki sýnýrlarý resmen tanýmaya hazýr.” diyor ve ekliyordu: “Uluslararasý hukuktan ve Ermenistan Cumhuriyeti’nin kuruluþ belgelerinden anladýðým kadarýyla Ermenistan “geçersiz/boþ” saymadýkça Kars anlaþmasý halen daha geçerlidir. Süregelen büyük soru þu: Hangi þekilde, hangi belgeyle ve ne zaman bu durum resmen açýklýða kavuþacaktýr.” Bu alýntýlardan Ermenistan, yürekten inanmasa da Doðu sýnýrýmýzý belirleyen anlaþmalarý bir “gerçeklik” olarak kabul ettiði anlaþýlmakta.

MOSKOVA VE KARS ANTLAÞMALARI KUZEYDOÐU SINIRINI DA SAPTADI

Yeri gelmiþken belirtelim. “Ermenistan Açýlýmý” ardýndan Türkiye’de yayýnlanan yüzlerce –evet yüzlerce- köþe yazýsý, yorum ve haberin önemli bir bölümünde, üzüntüyle belirtelim ki Doðu sýnýrýmýzý belirleyen anlaþmalardan yeterince haberdar olunmadýðýný göstermekte. Bu yazýlarda, adlarý önünde etkileyici sýfatlarý olan strateji uzmanlarýnýn imzasýnýn bulunmasý ise olayýn bir baþka düþündürücü yanýdýr. Bu köþenin boyutlarý içerisinde sözü edilen anlaþmalarý irdeleyecek durumda deðiliz. Ancak ilimiz ve bölgemiz açýsýndan taþýdýðý önemi dikkate alarak anlaþmalarýn ortaya koyduðu kimi konulara deðinmeden geçmeyeceðim.

Doðu Sýnýrýmýz, Kars Anlaþmasý’ndan önce 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaþmasý’yla saptanmýþtýr. Ama, yürürlüðe girmesi anlaþmanýn 16. Maddesi uyarýnca, onay belgelerinin 22 Eylül 1921 tarihinde Kars’ta veriþilmesiyle saðlanmýþtýr. 16 maddeden oluþan Moskova Anlaþmasý’nýn ek üç maddesi bir anlamda [ EK: 1 (A), EK 1 (B), EK 1 (C)] Doðu ve Kuzey Doðu Anadolu’nun haritasýný çizmiþtir.

13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaþmasý gerek Türkiye sýnýrlarý, gerek koyduðu ilkeler bakýmýndan yedi ay önce Moskova’da imzalanan anlaþmanýn bir benzeridir. Ancak Kars Antlaþmasý’nýn Türkiye açýsýndan bir baþka önemi vardýr. O da: Türkiye sýnýrýnýn, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan uluslarý adýna da kabul edilip yükümlenilmiþ olmasýdýr. Bu önemli tarihsel bir gerçeði simgelemektedir.

Birebir ayný olmasa da, Moskova Antlaþmasý’ndaki hükümler, Kars Antlaþmasý’nda yinelenmiþtir. Kars Antlaþmasý’nýn Moskova Antlaþmasý’ndan farklý olarak getirdiði yenilik; sýnýr halkýnýn karþýlýklý gidip-gelmesi ve otlaklardan yararlanmasýyla ilgili 7 ve 8. Maddeleri ve mültecilerle, cinayet ve cürüm iþleyenlerin durumlarýnýn düzenlendiði 14. Ve 15. maddelerdir. Kars Antlaþmasý da 20. madde uyarýnca onay belgeleri 11 Eylül 1922 günü Erivan’da veriliþince yürürlüðe girmiþtir.

Yukarýda da görüldüðü gibi Moskova ve Kars anlaþmalarý salt Ermenistan sýnýrýný deðil, Türkiye’nin Kuzey Doðusunda yer alan Artvin ve Ardahan illerimizin Gürcistan’la olan sýnýrýný da belirlemiþtir. “Açýlým”, protokolüyle sýnýrlarýn karþýlýklý “teyit” edilme isteði, -buna cesaret edemeyeceði bilinse de- insanýn aklýna, öngörülmeyen bir gelecekte, Gürcistan’la da sýnýrý belirleyen anlaþmalarýn “teyit edilmesi” için “protokol yapýlmasýna” gereksinim duyulup duyulmayacaðýný getiriyor! Nitekim Aðustos 1945’te Gürcistan’ýn S. Djanaþia, ve N. Berdzenniþvili adlý iki haddini bilmez densiz akademisyenin emellerini ortaya koyma cesareti gösterdiði belleklerdedir.

Diplomatik iliþkilerin kurulmasýna dair protokolde “Ýki ülke arasýndaki mevcut sýnýrlarýn uluslararasý hukukun ilgili antlaþmalarýnda tarif edildiði þekliyle karþýlýklý teyit edildiðinin” belirtilmiþ olmasý, bir bakýma “eðer protokoller yaþama geçmezse”, sýnýrlarýn “teyit edilmediði” yorumunu yapacaklara fýrsat verecektir. Yukarýda da belirtildiði gibi Ermenistan, zaten Türkiye sýnýrýný belirleyen anlaþmalarý þöyle ya da böyle bir “gerçeklik” olarak kabul etmektedir. O gerçekliðin þimdi onaylanmayan protokollerle “teyit edilmemiþ” duruma düþürülmüþ olmasý önemli bir kayýptýr. Bu nedenle, hükümetin protokolde sýnýrlarý belirleyen anlaþmalarýn “teyidine” yer vermesi çok yanlýþ olmuþtur.

Ýçtenlikten yoksun, gerçeklikten uzak, yaþanacaklarý kestiremeyen, dýþarýdan dayatmalarla salt “24 Nisanlarý” kurtarmaya yönelik Ermenistan açýlýmý sorun çözme istenciyle deðil, iki futbol karþýlaþmasý arasýna sýkýþan yapay gülücük kareleriyle anýmsanacaktýr. Sonuçta, Azerbaycan dostluðu zedelenmiþ, “soykýrým” savlarý yeniden gündeme gelmiþtir.

AÇILIMIN SAMÝMÝYET TESTÝ

Ancak, ben burada, protokollerin Kars’tan görebildiðim “lafzýndaki” bu sakatlýklara iliþkin düþüncelerimi bir yana býrakýyor, “açýlýmla” amaçlanan Türkiye-Ermenistan sýnýrýndaki Kars ve Doðu Kapý’ya yönelik AKP’nin içtenlikten yoksun bir baþka tavrýna deðinmek istiyorum. Ama önce, küçük bir anýmsatma yapayým: Türkiye’nin Ermenistan sýnýr kapýsýný oluþturan Akyaka (Doðu Kapý)’nýn Kars’ ve Gümrü’ye olan demiryolu baðlantýsý 19. yüzyýlýn sonunda yani Çarlýk Rusya’sýnýn iþgal yýllarýnda tamamlandý. Akyaka-Gümrü demiryolu Ermenistan’ýn Karabað’ý iþgalinin ardýndan 23 Temmuz 1993’te de yük ve yolcu taþýnmasýna kapandý. “Ermenistan Açýlýmý”nýn “hararetle” konuþulduðu dönemde de, yüzyýlý aþkýn bir süreden beri hizmette olan Ermenistan sýnýrýndaki Akyaka-Kars tren seferleri iptal edildi. Dahasý var…

Türk-Ermeni iliþkilerinin geliþtirilmesinde protokollerin yaný sýra halklarýn algýsýnýn da karþýlýklý deðiþmesi önemlidir. Bu baðlamda, açýlým sürecinin bir bakýma yakýndan tarafý olan Kars halkýnýn duyarlýlýðý ve algýsýnýn diðer illerimizden daha çok önem taþýdýðýný görmek gerekir. Hasan Cemal’in “Türk-Ermeni normalleþmesi: Yalnýz sýnýrlar deðil, kalpler de açýlmalý!” baþlýklý yazýsýnda dile getirdiði biçimiyle algý deðiþimine yol açacak hiçbir adým atýlmamýþtýr. Oysa, “aklýna estikçe” açýlým ilan edip “nutuk irad eden” hükümetin “ruhi iklimin” uygun hale gelmesi için yapacaðý çok þey vardý… Bunlarýn hiç biri yapýlmamýþtýr. Bu durum görmezlikten gelinip, Cumhurbaþkaný Abdullah Gül’ün, “Soðuk Savaþ’ýn son duvarýný da yýkacaðýz” demesinin bir anlamý olmayacaðý bilinmelidir.

SAHÝCÝ OLMANIN ÖLÇÜTÜ

Kaldý ki zaten AKP hükümetinin, “soðuk savaþýn son duvarýný yýkma gibi bir misyonu olamayacaðý açýktýr. Zira, bugün -simgeselde olsa- salt Türkiye’de deðil bütün dünyada Soðuk Savaþýn Son Duvarý”nýn Kars Doðu Kapý olarak görülmektedir. Bu konuda yapýlan pek çok akademik yayýný bir yana býrakýyorum. 1952 yýlýnda The National Geographic Magazine” adýna Kars’a gelip Doðu Kapý’yý gördükten sonra izlenimlerini aktaran Amerikalý gazeteci, Ferdinand Kuhn’un 2004 yýlýnda yeniden yayýnlanan “Bir sýnýr ve Bir Dikenli Tel Perde…” baþlýklý yazý ve fotoðraflarý anmakla yetiniyorum. Oysa AKP Ermeni açýlýmýyla Doðu Kapý’nýn simgesel bu önemini bir yana býrakarak Iðdýr Alican Kapýsý’ný gündeme getirmiþtir.

Gelinen nokta ortadadýr! “Ermenistan Açýlýmý” tam bir fiyaskoyla sonuçlanmýþtýr!

Ancak istenirse, dýþ güçlerin dayatmasýyla ya da yapay arayýþlarla deðil, Türkiye’nin istenciyle iliþkilerin geliþtirilip kapýlarýn açýlmasýna gidecek yepyeni bir süreç baþlatýlabilir. Üstelik bunu gerçekleþtirmek çok zorda deðildir. Kars’ta, özel düzenlemelerle desteklenip açýlacak bir Serbest Bölge ve buna koþut olarak geliþtirilecek sýnýr ticareti, iliþkilerin düzelmesinde belirleyici rol oynayacaktýr. Böylelikle, bir yandan “hep Güney Doðu” denilip ihmal edilen Kuzey Doðu’ya hakký teslim edilerek bir cazibe merkezi haline gelmesi saðlanacak; diðer yandan da bir süreden beri Ermenistan açýsýndan “çekiciliðini” yitirmiþ olan ve gün geçtikçe yoksulluðu derinleþen Kars’a ilgi yeniden artacaktýr. Unutulmamalýdýr ki, þu anda Türkiye’nin mallarý hem Gürcistan, hem de Ýran üzerinden Ermenistan’a girmektedir. Sýnýr kapýsý kapalý olduðu için bu mallarý Kars’tan alamayan Ermeni halký, “ne yapalým devlet politikasý” deyip görece pahalýlýða katlanýyor olabilir. Ama açýlacak bir serbest bölgeyle kimi mallarý Kars’ta üçte bir fiyatýna satýn alabileceði bir pazar yaratýlýrsa, Ermeni halkýnýn hükümet üzerindeki baskýsý artýp, algý çok deðiþecek ve yepyeni bir süreç baþlayacaktýr.

Dileðimiz AKP’nin bu gerçekleri görmesidir.

****

[1] Libaridian, J. Gerard, Ermenilerin Devletleþme Sýnavý Baðýmsýzlýktan Bugüne Ermeni Siyasi Düþünüþü, Ýletiþim Yayýnlarý, Ýstanbul, 2001.

[2] Ortaylý, Ýlber, “Türkçeye çevrilecek kitaplardan”, Simurg ‘Kitap Kokusu’, sayý: 2-3, Ekim 2000, Ýstanbul, s. 32-33.

[3] Libaridian, J. Gerard, … s. 35-36.

[4] Milliyet, 19 Kasým 2009.

[5] Cumhurbaþkaný Abdullah Gül’ün mesajý, Hürriyet, 22 Kasým 2009.

Sezai YAZICI

Araþtýrmacý

  • Yahoo'da Payla
  • Payla
  • Payla
  • Facebook'ta Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
Bu Yaz 15191 Defa Okundu
2010-04-12

SON YAZILARI

PROF. DR. TURGUT BASKAN Bezdiren Elektrik Kesintileri, Bozulan Kars Algýsý Belediye Baþkanýyla ‘15 Küçük Rica’ Üzerine Söyleþi Bir Türk ve bir Ermeni tarihçinin ortak bir konu için ilk kez bir araya geldiði örnek bir çalýþma: Nefes Nefese Biten Onurlu Bir Yaþam Bir mezar taþý üzerinden 1905 Rus devriminin Kars’taki izleri Ýsmail Aytemiz Gazi Kars Þehrengizi’nin ardýndan Kars, 8 yýlda 52. Sýradan 62. Sýraya düþtü Karstan BAKINCA

YORUMLAR



ali 2010-08-21
yalan

yalan karstan bakýnca kars kalesi görükür

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VDEO HABERLER
Ciritte heyecanl anlar
Ciritte heyecanl anlar
Anketler
OK OKUNANLAR
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...

Referandum Sonular, Kars Referandum Sonular, 2010 Referandum Sonular, Referandum Oy Sonular, Trkiye Referandum Sonular, izmir haber, canl referandum sonular

RSS 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans
KHA Bedir ALTUNOK adına resmi yayın organıdır. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır