KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans

ERZURUM, KIÞ VE EDEBÝYAT

  Yrd. Doç. Dr. ABDULKADÝR ERKAL

          abdulkadirerkal@gmail.com
         ERZURUM, KIÞ VE EDEBÝYAT

ERZURUM, KIÞ VE EDEBÝYAT

Dr. Abdulkadir ERKAL
Erzurum denince insanýn aklýna ilk gelen þey kýþtýr. Türkiye’nin çatýsý olarak anýlan Erzurum, geçirdiði aðýr kýþ þartlarý nedeniyle zihinlerde hep soðuk memleket olarak yer almýþtýr. Evliya Çelebi bile Seyahatname’sinde Erzurum’dan bahsederken kýþ mevsimine ayrý bir vurgu yapmýþtýr. Erzurum’a Ekim-Kasým aylarýnda düþmeye baþlayan kar Mayýs ayýna kadar kalkmaz. Yollarda ve kaldýrýmlarda yürümek ayrý bir zorluktur. Sarkýtlarýn oluþturduðu tehlike de cabasýdýr. Gece eksi 35, 40 dereceye varan soðuk ve ayaz Erzurum’un neden bir kýþ memleketi olarak anýldýðýný daha iyi ortaya koymaktadýr. Ama þu da var ki Erzurum bu yönleriyle anýlmaktan gayet memnundur. Bu Kýþ memleketine yaraþacak bir Palandöken daðýnýn varlýðý bu memnuniyeti kat be kat artýrmaktadýr. Palandöken’in bütün heybetiyle Erzurum’u sarýp sarmalamasý Erzurum’a ve Erzurumluya bir güven saðlamaktadýr. Daðlarýn yerleþim yerleri için önemi çok büyüktür. Bir daðýn büyüklüðü ve yüceliði bulunduðu yerleþim bölgesi için bir emniyet ve güven kaynaðýdýr. Bir daðýn yüce ve yüksek olmasý büyüklük ve heybet bakýmýndan insan için ulaþýlmasý en güç istek ve duygularýn aþýlmasýnda bir güven duygusu aþýlamaktadýr. Aþýk Sümmanî’nin de dediði gibi:
Bir dað ben yüceyim dese ne fayda
Aðustos ayýnda kar olmayýnca
Bir daðýn Aðustos ayýnda bile zirvesinde kar bulundurmasý en olunmazýn, en imkânsýzýn olmasýný saðlamasýdýr. Bu da insana varmak istediði hedefe giderken önüne çýkan aþýlmasý imkânsýz güç ve engellerin nasýl aþýlabileceðini göstermesi bakýmýndan önem arz etmektedir.
2010 yýlý kýþ mevsiminde Erzurum’da yaþayanlar büyük bir þokla karþý karþýya kaldýlar. Erzurum’un dillere destan olan kýþýndan eser bile yoktu. Ocak, Þubat ayý gelip geçmesine raðmen doðru dürüst bir kar yaðmamýþ, yaðan kar ise yaðdýðý ile kalmýþ ertesi gün hemen eriyip gitmiþti. Sýcaklýk önemli ölçüde artmýþ, buzdan ve sarkýtlardan eser kalmamýþtý. Böyle alýþýlmadýk bir kýþ þartlarýyla karþý karþýya kalan Erzurum’da þehir efsaneleri de ardýndan çýkmýþ ve bunun bir kýyamet alameti olduðu söylentileri aðýzdan aðza dolaþmaya baþlamýþtý. Bunun yanýnda bunun küresel ýsýnmanýn getirdiði sonuçlardan biri olduðu görüþü de bu efsanenin yanýnda kendine yer bulmuþtu.
Gerçekten de Erzurum’da daha öncesinde böyle bir kýþ mevsimi geçirmedi mi? Ýlk kez mi böyle kýþ þartlarýyla karþý karþýya kaldý? Diye düþünürken üzerinde araþtýrma yaptýðým Erzurum eski müftülerden Ahmed Dursun Natýkî’nin bir gazeli bu sorulara bir yanýt þeklinde dikkatimi çekti.
Asýl adý Ahmed Dursun olan Nâtýkî, Ardahan’ýn Dedegül köyünde H.1199-M.1785 yýlýnda doðmuþtur. Babasýnýn adý Ýshak bin Halildir. On beþ yaþýna kadar köyünde okumuþ, sonra Kars’ta tahsiline devam edip Kars müftüsü Hacý Süleyman Efendi’den icazet almýþtýr. 1817 yýlýnda 33 yaþýnda iken Erzurum’a gelen Nâtýkî, burada Lala Paþa Camiinde vaaz etmeye baþlamýþ ve Karslý Vaiz Dursun Efendi diye tanýnmýþtýr. Abdulmecid’e sunduðu iki eserinden dolayý kendisine maaþ baðlanmýþ ve Erzurum’a müftü tayin olunmuþtur. On bir sene müftülük yaptýktan sonra 1857’de azledilmiþtir. Azlinden sonra ölümüne kadar hayatýný seyahatle geçiren Natýkî, tekrar Erzurum’a dönmüþ ve 1863 tarihinde de vefat etmiþtir. Erzurum’da Karskapý mezarlýðýnda medfundur.
Natýkî’nin ölümünden sonra yapýlan mezar taþýný Ruslar son istilada götürmüþtür. Hatta halkýn naklettiðine bakýlýrsa taþlar götürülürken Koca Müftü’nün kavuðu çok büyük olduðundan kýrýlmýþ ve parçalanmýþtýr. Ahmed Dursun Nâtýkî, Divan Edebiyatýnýn unutulmuþ þairlerinden biridir. O, þairliðinin yanýnda ilmi yönü ile de dikkat çekmiþtir. Medrese eðitimi gören þair, daha beþ yaþýnda iken Kur’an’ý hatm etmiþ, Kars ve Erzurum medreselerinde de ders görmüþ ve icazetler almýþtýr. Mantýk alanýnda kendini yetiþtiren Nâtýkî, bu alanda önemli eserleri Türkçe’ye çevirmiþ ve birçoðunu da þerh etmiþtir. Bu þerhleri yýllarca Erzurum medreselerinde okutulmuþtur.
Ahmed Dursun Nâtýkî’nin gazeli þöyledir:
Çünki oldý sâl-ý mart penç ceyl-i itmâm ile
Zemherîri oldý ol dem güz gibi in’âm ile
 
Çünki teþbî’ eyledüñ ol demde hüccâc hemân
San bahâr olmuþ efendüm berf yok eyyâm ile
 
Ýki gün sahrâda gitdük berf yok bârân yok
Otluyor hayvân-ý agnâm hem dahi in’âm ile
 
Erzenü’r-rûm içre böyle olmadý tahfîf-i kýþ
Sanki es’ad sa’d idüb devrinde ol bayrâm ile
 
Nâtýkâ otlar müþâbih kâkül-i mahbûba kim
Âþýkân ol demde oldý dil-periþân þâm ile
 
Gazelin günümüz Türkçesine aktarýlýþý þöyledir:
“Mart ayýnýn beþinde yengeç burcunun bitmesiyle kýþ mevsimi büyük bir nimetle güz gibi oldu. Hacýlar bu zamanda hemen karnýný doyurdun. Efendim bu günlerde etrafta hiç kar yoktur, sanki bahar olmuþ. Ýki gün ovalarda dolaþtýk ne kar var ne de yaðmur. Hayvanlar ve koyunlar büyük bir nimetle otlamaktalar. Erzurum içinde hiç böyle hafif bir kýþ olmadý. Sanki uður, mutluluk bir uður mutluluk bahþetti, bayram oldu. Ey Natýk, otlar sevgilinin kâkülüne benzemektedir. Aþýklarýn gönlü akþamla parçalandý.”
Natýkî, bu gazelinde hiç alýþýk olmadýðý bir tabiat olayýný büyük bir þaþkýnlýkla ifade etmektedir. Natýkî’nin hayret ettiði bu olay Erzurum’da geçen (aynen günümüzdeki gibi) hafif kýþ mevsimidir. Mart ayýnda her tarafýn karla kaplý olmasý gerekirken, etraf yeþillenmiþ, hayvanlar da otlamaya çýkmýþtýr. Natýkî’nin gözünde bu normal karþýlanacak bir olay deðildir. Þair bu durumu büyük bir mutluluk ve uður olarak görmektedir.
Natýkî’nin bu gazeli de bize gösteriyor ki Erzurum’da daha önceden de böyle hafif kýþ mevsimleri geçmektedir. Yani günümüzdeki kýþ mevsiminin benzeri 150 sene önce de yaþanmýþtýr. Bu doða olayýnýn kýyamet alametiyle hiçbir alakasý yoktur.
Biz de yüzyýlda bir gerçekleþen bu doða olayýný hayret ve þaþkýnlýkla deðil aynen Nâtýkî gibi bir mutlulukla, sevinçle karþýlamalýyýz.
 
Dr. Abdulkadir ERKAL
1972 yýlýnda Erzurum’un Narman ilçesinde doðdu. Ýlk ve Orta öðrenimini Narman’da tamamladý. 1990 yýlýnda girdiði Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatý Bölümünü 1994 yýlýnda bitirdi. 1995 yýlý sonuna kadar Milli Eðitim Bakanlýðý kadrosunda Mardin, Nusaybin Endüstri Meslek Lisesinde Türk Dili ve Edebiyatý öðretmenliði yaptý. 1995 Aralýk ayýnda Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araþtýrmalarý Enstütüsü’ne Türk Dili Uzmaný olarak atandý. Ayný Üniversitede 1996 yýlýnda baþladýðý Yüksek Lisansý’ný “Lâmî’i Çelebi: Ferhadname, Metin-Ýnceleme-” tezi ile 1998’de, Doktorasýný ’17. Yüzyýl Divan Þiiri Poetikasý” tezi ile 2009’da bitirdi. Halen Türkiyat Araþtýrmalarý Enstitüsünde görev yapmaktadýr. Evli ve iki çocuk babasýdýr.
“Divan Þiiri Poetikasý (17. Yüzyýl” adlý çalýþmasý Türkiye Yazarlar Birliði tarafýndan 2009 yýlý en iyi araþtýrma ödülüne layýk görülmüþtür.
  • Yahoo'da Payla
  • Payla
  • Payla
  • Facebook'ta Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
Bu Yaz 5986 Defa Okundu
2010-05-05

SON YAZILARI

Böyledir Bizim Aþkýmýz-2 Ekmeðin hamurunda sevgi vardýr Bu iþte bir garabet yok mu? ERZURUM’UN MANEVÝ MÝMARLARINDAN HÂCE MUHAMMED LUTFÎ (ALVARLI EFE) Böyledir bizim aþkýmýz! Osmanlýnýn Rüyasý: Rüyada Terakki MUHABBET, GÜL ÜSTÜNE!.. Söz, muhabbet üstüne!.. 1919 yýlýnda cep telefonu kullanmak!.. Âþýk Sümmani’den Sümmani Baba’ya

YORUMLAR



nurcan 2010-05-05
ERZURUM, KIÞ VE EDEBÝYAT

kalemine saðlýk çok güzel

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VDEO HABERLER
Ciritte heyecanl anlar
Ciritte heyecanl anlar
Anketler
OK OKUNANLAR
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...

Referandum Sonular, Kars Referandum Sonular, 2010 Referandum Sonular, Referandum Oy Sonular, Trkiye Referandum Sonular, izmir haber, canl referandum sonular

RSS 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans
KHA Bedir ALTUNOK adına resmi yayın organıdır. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır