Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü

Araştırmacı- Yazar Sultan Aydın yazdı: “CENUB-İ GARBİ KAFKAS CUMHURİYETİ’NİN 17-18- OCAK 1919 ( 99.YIL DÖNÜMÜ ) “1877-1878’DEN 1918’E KADAR KARS’IN KIRK YILLIK KARA GÜNLERİ”

Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü


Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü

KAFKAS HABER AJANSI – BEDİR ALTUNOK

Araştırmacı- Yazar Sultan Aydın yazdı: “CENUB-İ GARBİ KAFKAS CUMHURİYETİ’NİN 17-18- OCAK 1919 ( 99.YIL DÖNÜMÜ ) “1877-1878’DEN 1918’E KADAR KARS’IN KIRK YILLIK KARA GÜNLERİ”

Gazi Kars bundan 99 yıl önce 17-18 Ocak 1919 tarihinde kurulan CENUB-İ GARBİ KAFKAS CUMHURİYETİ’ne başkentlik yapmış bir şehrimiz, siz okuyucularıma Cenub-i  Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin kuruluşu hakkında hafızalarımızı  tazelememiz için kısa bilgi arz edeceğim.

İnşallah Devlet büyükleri ve Kars’ı yöneten büyüklerimiz 2019 yılında Gazi Kars’ta kurulan Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 100.yılında Kars’a ve Karslılara yakışır anma etkinliklerini yapacakları dileğimle .

            TARİH, YİĞİTLERİN VE KAHRAMANLARIN TARİHİDİR. KARS İLİ VE ÇEVRESİNİN TARİHİNİ, BAŞKA BİR TABİRLE TÜRK TARİHİNİN BİR BAŞLANGICI, BİR ÇEŞİT ÖZETİ OLARAK GÖRÜNÜR.

            MİLLETİN VE TARİHİN HAKKI OLAN HAKİKATI BERABER GÖMMEK FECİ BİR CİNAYETTİR. HER İŞİN EVVELA HAKİKATINI ÖĞREN,SONRA MÜNAKAŞASINI YAP.BİRİNCİSİ VİCDANINA İKİNCİSİ SECİYE İRFANINA DAYANIR.ÇÜNKÜ YANLIŞ BİLGİ FELAKETİN KAYNAĞIDIR.

                                                                                      (KAZIM KARABEKİR PAŞA)

      Büyük Selçuklu Sultan’ı Alparslan 16 ağustos 106’ te Anı şehrini ve Kars’ı fethedişiyle savaş meydanı olmuştur; Kars ilimizin tarihine baktığımızda; Selçuklu dönemi savaşlarına, Osmanlı dönemi savaşlarına   ilimiz tanıklık etmiştir.

      1677–1917 arasında 240 yılda Osmanlı Türkiyesi ile Çarlık Rusya arasında 11 defa savaş olmuştur. Bu savaşlardan 29 Eylül 1855 Kars zaferinde, Kars kalesi ve Kars’ın Gazilik, unvanı alması,1877–1878 (93) savaşında kaybettiğimiz savaş ile 40 yıl 5 ay 25 gün Rus işgalinde kırk yıllık kara günlerimizdir.

1877–1878 – (1918 YILLARI ARASINDA CENUB-İ GARBI KAFKASYA

            Osmanlı Rus harbi : 24 Nisan 1877’de Ruslar Osmanlı Devleti’ne harp ilan etmiştir. 25 ağustos 1877’de Ahmet Muhtar Paşa Başgedikler meydan muharebesinde kazandı.

 “GAZİLİK” ve “MÜŞİRLİK” ünvanı aldı.

15 Ekim Aladağ meydan Muharebesi Kafkas cephesinin dönüm noktasını teşkil etti.

Gazi Ahmet Muhtar Paşa savaşa devam etmedi. 4 Kasım’da Erzurum’a çekildi. Türk ordusunu dağılmaktan kurtarmıştır. Bu savaşlarda Osmanlı ordularına yardımcı olan gönüllü Mihrali Bey Alayları da Büyük Kahramanlıklar göstermiştir.

Ruslar 18 Ekim’de Kars’ı kuşatmışlar ve ancak bir ay sonra 18 Kasım’da düşürebilmişlerdir.

            Osmanlı Hükümeti mütareke istemek zorunda kalmıştır. 31 Ocak tarihinde başlayan müzakereler 19 Şubat / 3 Mart 1878 tarihinde sona erdi. Türkiye için çok ağır şartlar ihtiva eden  “Ayastefanos Barışı” imzalandı. Bu antlaşmanın 19. madesine göre Osmanlı Hükümeti, 1,410,000 ruble harp tazminatının bir kısmına karşılık olarak ARDAHAN, KARS, BATUM ve BEYAZIT vilayteleri ile DOBRİCA’yı Rusya’ya bırakmayı kabul etmiştir. Böylece Rusya Ermeni meselesini ilk defa gündeme getirmiş ve Ayastefenos antlaşması ile kabul edilmiş oluyordu.   

RUS İŞGALİNDE KARS

            8 Şubat 1878’de İstanbul’da imzalanan Müahede’i Katiyenin 7. maddesine göre 3 yıl içerisinde buralardaki ahalinin serbestçe göç etme imkanı vardı. Yerlerine Khokal (Ukraynalı),  Dukhobor (yarım Hristiyan), Malakan gibi “Rus Kolonisi, Nemis, Alman, Rum, Ermeni, Yezidi, Asuri gibi gayri müslimleri Kars’taki verimli topraklarına yerleştirdiler. 3 yıl içerisinde bölgeden (120.Bin), şehirlerden (Yirmibirbin) Türk halkı yeni sınırın içerlerine göçtü.

            - Türkiye’nin I. Cihan Harbine girmesi Çarlığın 1 Kasım 1914 Sarıkamış’tan, Pasin’e ve Anadolu hudutlarında ilerlemeye saldırmaya başladı. Ruslar yanıldı. 22 Aralık 1914’de Enver Paşa Erzurum’dan 3 Kolordumuzun idaresini ele aldı. Kış şartlarını hesaba katmama yüzünden 19 Ocak 1915’de Sarıkamış felaketi,  felaketle bitti. 4 Ocak 1915 günü Ardahanı baskınla alan Kazak-Sibirya Alayı, Çıldır’dan Göle’ye kadar Türk köylerinde “Siz Türklerin gelişini alkışladınız diye” silahsız ahaliyi en az 40 bin Türkü katlettiler.

            GÜNEY BATI KAFKASYA’NIN KURULUŞU

            Ekim 1917 tarihinde Bolşevikler Rusya’da idareyi ele geçirdikten sonra “Barış Taarruzu”na girişmişler. 3 Mart 1918 tarihinde Brest-Litovsk müahedesi imzalandı.

Bu anlaşma gereğince, Ruslar, Doğu Anadolu’da işgal ettikleri yerleri 1914 sınırına kadar boşalmakla kalmayacaklar, 1878 Berlin müahedesiyle elden çıkan “Elviye-i Selase’yi (Kars, Ardahan, Batum)’da belli şartlar altında Türkiye’ye bırakacaklardı.

III. Ordu’nun Kumandası Vahap Paşa ve mahiyetinde  Kazım Karabekir bulunduğu halde, Vahap Paşa kıtalarına ileri harekat emri vermiş ve 5 Nisan 1918 tarihinde Sarıkamış Ermenilerden kurtarılmıştır.

            25 Nisan 1918 tarihinde Kars Sancağını ve kalesi Türk askerleri tarafından geri alınarak burada 40 yıl 5 ay ve 25 gün süren düşman istilasına son verilmiş oldu. 14 Nisan 1918 günü Türk kıdaları Gürcülerin mukavatımını kırarak, Batum sancağını istirdad ettiler.           

- “ELVİYE-İ SELASE” TEKRAR TÜRK İDARESİNE GEÇMİŞ OLDU.

1829 Edirne Barışı ile Rusyaya bırakılan Ahilkelek ve Ahıska kazaları müslüman ahalisi, Sovyetlerin ilan ettikleri “kendi mukadderatlarını tayin” haklarından faydalanarak Türkiye’ye katılma kararını almış ve bu yolda Osmanlı Hükümetine müracaatta bulunmuştu. BRST-LITOVSK antlaşması icabı 1918 ilk baharında yalnız 1877/1878 sınırlarına varılmakla yetinilmemiş, ahalinin arzusu üzerine 1828 sınırına varmış bulunuyordu.

             Brest-Litovsk antlaşmasını tanımak istemeyen Ermeni çeteleri işi iyice azıttılar. Erzincan’a ilaveten Erzurum ve Kars şehirleri ile çevrelerinde de katliamlara başladılar.

1918 Martının ilk haftasında başlayarak Nisan sonuna kadar 55 günde, sarıkamış ve Kağızman kazalarıyla Kars şehrini yakarak Şüregel Zarşat bölgelerinde Demiryolu, şose boylarında, 20 binden fazla Türkü tüyleri ürpertici usullerle beşikteki çocuğa varıncaya kadar katliama uğratıp şehit ettiler. Bölgede askeri hareket başarıyla neticelenmişti. 4 Haziran 1918 tarihinde Batumu’da Türkiye ile Ermenistan Gürcistan ve Azerbaycan (müstakil) hükümetleri arasında barış anlaşması imzalanmıştır. Osmanlı Hükümeti bölgeye mülkü memurlar da tayin etmişitr.

KARS MUTASARRIF VEKİLLİĞİNE (MÜLKİYE MÜFETTİŞİ) HİLMİ BAĞ (URAN)

Ardahan’a Şükrü Bağ (kesebir),Kağızman’a Asaf Talat Beğ, Oltu’ya da Necati Beğ tayin edilmişti. Kars Hakimi Mehmet Ali, müdde-i umumiyesi) Sevdi Rıza, Sorgu Hakimi Burhanettin Beylerle Kars’a bir polis görevlendirildi. Elviye-i Selase’ye gelecek vazifeye başladılar. Her üç sancaktaki “plebisit” hazırlıkları Haziran ve Temmuzun ilk yarısında tamamlanmış bulunuyordu. 19 yaşını bitiren erkekler oy sahibi olacaklardı. Bunların listeleri, eski Rus kayıtlarıDefterlerine göre tanzim edildi. Üç sancakta ((14 Temmuz 1918) de başlayan ve birkaç günde yapılan bu “Halk Oylaması” nın neticeleri Ağustosun ikinci haftasında açıklanması

Buna göre,Ardahan sancağında: 241 Müslüman, 21 Rum ve 3 Rus ve Malakan köyü vardı.

            Bunların nüfusunuda 68-873 Müslüman ve 15007 gayri müslim olmak üzere mecmuu: 83-880 kişi idi. Bunlardan Müslüman erkek 35-867 gayri müslim erkek Nufus’ta 6952 olup hepsi 42.419 idi. Bu son rakamdan 22.654 kişiden, ancak 54’ü Osmanlı Devleti aleyhinde oy vermişti. 22.600 kişi de “EVET” pusulasını kullanmıştı.

            Oltu: Oltu çevresinde 147 köyün, 6’sı Rum köyü idi.Müslümanlar 18.206 kişi olup, gayrı müslimde 925 kişi olup, hepsi 9.995 kişi idi.Seçmek hakkını hayız olan kişi 5.279 kişi ittifakla “EVET” demişti.

            Kars: Kars bölgesinde islam ahali 65.243 ve gayri müslimde 1.675 kişi olup, hepsi 66.293 idi. Bunlardan erkekler 33.006 müslüman, 840 gay-ri müslim, hepsi 33.846 kişi idi. Rey hakkı olanlarda 9.446 kişi olup, bunlardan mağaracık-malakan köyü olduğundan 70 kişi oy kullanmadı.

            Kağızman: nahiyesinde 28.372 Müslüman ve 1.197 Gayr-ı müslim olup, hepsi 29.569. kişi vardı.Erkek nüfus müslüman 14.569 ve 590 gayr-ı müslim olup, toplam 15.194 kişi idi. Oy vermek hakkı olanlar 8.198 kişi.

            Artvin: Artvin ve çevresinde islam ahali 35.992 ve gayr-ı müslim 28.036 olup, yekün 64.028 kişi vardı.Bunun erkek nüfusu 27.282 kişi müslüman, ve 3.553’ü gayr-ı müslim olup, hepsi 30.835 kişi idi.Oy sahibi 16.317 idi. Bunlardan 16.309’u “EVET” ve “54” tercih bildirmedi. 3 kişi de hayır pusulası kullandı.

            Batum: Batum şehrinde 4.312 kişi oyunu kullanmak hakkında hayız idi. Erkek nüfus, 9.646 kişiydi; bunlardan 2.669 kişi “EVET” ve 160 kişide hayır demiş 1.483 kişi tercih bildirmişti.Umumu neticeye gelince üç sancaktaki erkek nüfusun sayısı, 138.582 müslüman ve 23.326 gayr-i müslim olup toplam 161.908 kişi idi.Oy sahibi olanlar 87.048 kişi idi. 85.129 kişi “EVET” 414 kişi “HAYIR” ve 1.693 kişi tercih belirtmemişti.Bu suretle yapılan “HALK OYLAMASI” sonunda islam ahalinin çok büyük çoğunluğa teşkil etmesi ve “EVET” demesiyle, “ELVİYE-i SELASE” nin Türkiye’ye ilhaki kesinleşmiş oldu.Aynı neticenin komşuları yani Ermeni, Gürcü ve İran mümessilleri harşıyan yerine getirildiği takdirde de değişmeyeceği muhakkaktı.

            9. ORDUNUN BÖLGEYİ TAHLİYE EDECEĞİ HABERİ ELVİYE-İ SELASE AHALİSİNİN TEPKİLERİ:

            Milli mücadelemizin önderlik vasfını taşıyan “hareket teşkilatlanmakta geçikmemiştir.”

            Bu doğrultuda 29 Ekim 1918’de “Ahıska Hükümeti” 3 Kasım 1918’de Aras Türk Hükümeti, 5 Kasım 1918’de Kars’ta “Kars İslam Şürası”kurulmuştur. 29 Ekim 1918 Ahıska Hükümeti Muvakkatasının Kurulması

                        3 Kasım 1918’de merkezi Iğdır olmak üzere, “Aras Türk Hükümeti” kurulmuş.

1-         Hükümet Reisi: Emin Bağ. Harbiye Nezareti’ne: Kars’lı Cihangirzade İbrahim Bey, Maliye Nezaretine: Kumbaralı Bey.Benanyarı, Mülkiye Nezaretine: Bekir Beğ, Rızazade. Hariciye Nezaretine: Hasan Ağa Sefazade. Adliye Nezaretine: Mehmet Beyzade. Şeyhülislamlığa: Mirza Hüseyin, Mirza Hasanzade

KARS İSLAM ŞÜRASI:

            Kars’ta bulunan 9. Ordu Kumandanı Miralay Yakup Şevki Paşa, bölgeyi ve dolayısıyla kars’ı işgal edecek olan İngilizlerle temasa gelmeyi istemiyor.

            Kars’a teşkil edecek “Milli Bir Hükümet”e devretmeyi daha uygun buluyordu.

            (Ahıska ve Aras Türk Hükümetlerinde olduğu gibi) Yakup Şevki Paşa’nın ve Kars mutasarrıfı Hilmi Beğ’e (Uran) da yardımlarıyla 5 Kasım 1918’de Kars ve Mülhakatında, Türk İslam ahalisi “Kars Şurası” adıyla kendi “Milli Hükümetini” kurarak Osmanlı Devletinden resmen devralmışlar, Mondros Mütakeresini imzalayan Osmanlı Devleti yöneticileridir. Kars ve mülhakatını savunmaya hazırlanan Türk İslam ahalisi de WİLSON’un prensiplerine dayanmışlardı. 8 Ocak 1918’de yayınlanan Wilson’un prensiplerine göre, “Her Millet” kendi mukadderatını tayin etme yetkisine sahip olacaktı.

MİLLİ ŞURA HÜKÜMETİ:

            30 Kasım 1918’de Kars İslam Şurasının devetine icabet ederek, Orduabat, Nahçıvan, Kamerli, Sürmeli (Ağrı), Nahçıvan, Serdarabat, Doğu Şöregel, Ahıska ve Ahulkelek bölgelerinden 60 kişi milletvekili sıfatıyla gelmişlerdi. Ayrıca 10 kişide çeşitli bölgelerden gelerek katılmışlardır. Bu Büyük Kongrede Batum’dan Ordubata ve Ağrı dağından Algur’a kadar halkın çoğu Türk ve müslüman olan yerlerden Osmanlı ordusu çekilince, idere ve yurt korunma işlerine bakmak üzere, merkezi KARS olmak üzere “Milli İslam Şura” hükümeti kurulması ittifakla kararlaştırıldı.

HÜKÜMET 12 AZADAN MÜTEŞEKKILDI

            1. Kars’lı Cihangiroğlu Hasan Bey,    2. Divriğli Pıroğlu Fahrettin Bey,       3. Çıldırlı Dr. Esat Bey, 4. Akbabalı Hacı Abbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey, 5. Karaçantalı Hacıoğlu Ahmet Bey, 6. Molla Bilal Bey, 7. İravalı Ahundloğlu Taki Bey,     8. Iğdırlı Ali Beyoğlu Mehmet Bey, 9. Gümrülü Halıcıoğlu Yusuf Bey, 10. Borçalli’li Kepenekçi Emin Ağa, 11. Kağızmanlı  Ali Rıza Bey, 12. Digorlu Çamdanlı Aşiret-i Reisi Maksut Ağaoğlu Hasan Ağa, Hükümet reisliğine Cihangiroğlu İbrahim Bey, Muavinliğe Kepenekçi Emin Ağa, Umumi kitaplığına da Sami Bey seçilmişti.

            1918 Kasım ve Aralık aylarında gelişen diğer olaylara gelince Mondros   

            Mütarekesine göre 11 Kasım 1918’de Kars’a gelen bir ingiliz heyeti 9.  Ordudan mütehkam mevkileri devir almaya başlamış ve 26 Kasım’da da kars iç kalesini milli islam şürasına teslim etmişti.

            I. Ardahan Kongresi ( 3-5 ocak 1919 )

            II. Ardahan Kongresi ( 7-9 Ocak 1919 )

            1- Ahıska’dan Osman Server Bey,2- Ahılkelek’ten mehmet Ali, 3- Çıldır’dan Dr. Esat Bey, 4- Kars’tan milli şura reisi Cihangiroğlu İbrahim Bey, 5- Oltu’dan Yusuf Bey, 6- Şakıroğlu Ahmet, 7- Mehmet Ramız Bey, 8- Oltu’dan Hemşioğlu Rüstem (Acar), 9- Kars’tan Cihangiroğlu Hasan Bey, 10- Ahılkelek’tan Afzal,   11- Kağızman’dan Ali Rıza Bey, 12- Şöreğel’den Akbaba’lı Hacıabbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey.

                        -Kars İslam Şurası, Pıroğlu Fahrettin (Erdoğan) Bey tarafından Ali Rıza (Ataman) Bey, Kars’lı Sarı Haliloğlu Muhlit Oranbuoğlu mamul, mamuloğlu Tevhüddiddin ve Kepenekçi Emin Aağa gibi isimlerde yer almıştı.14 Kasım 1918’de yapacağı duyuruda şüra toplantısına, Oltu, Ardahan ve Kağızman ile buralara bağlı kazalara ve nahiyelere Ahıska hükümeti Osman Server ve arkadaşlarıda Kars’a gelmişler.Kars İslam şürasının ilk toplantısı 14 Kasım 1918, Perşembe günü istiklal milli caddesinde (Atatürk Caddesi) eski belediye binası bitişiğinde 2 nolu sağlık ocağı olan binada yapıldı.14 Kasım 1918 I. Kars Kongresinde Pıroğlu Fahrettin Bey olduğu 8 kişilik “MUVAKKAT” geçici heyeti ile kepenekçi Eminağa Başkanlığında “Milli İslam Şürası Merkezi Umummisi” adıyla yeni bir hükümet kuruldu.

CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ MUVAKKATA MİLLİYESİ   17 - 18  OCAK  1919/ 13  NİSAN  1919

            17-18 Ocak 1919’da (şimdiki vali konağında) Dr. Esat (Oktay) bey’in başkanlığında toplanan kongre merkezi Kars olmak üzere “Cenub-İ Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkata-İ Milliyesi” kurmuştur.Görüşmelerde 18 maddelik anayasası kabul edilmiş Hükümet reisliğine yine Cihangiroğlu İbrahim Bey getirilmiş ve Hükümet azınlıklarında aşağıda isimleri yazılı kişiler seçilmiştir.

1-         Parlemento Reisi :Çıldır’lı Dr. Esad Bey

2-         Dahiliye Nazırı :Kağızman’lı Ali Rıza Bey

3-         Adliye Nazırı :Revan’lı Hakim Ağabababeyoğlu Abbas Ali bey

4-         Hariciye Nazırı: Divriği’li Piroğlu Fahtettin bey

5-         Harbiye Nazırı: Cihangiroğlu Hasan han Bey

6-         Maliye Nazırı: Gümrü’lü Hudadbeyoğlu Mehmet Bey

7-         Maarif Nazırı: önce Türkiye rumlarından Kars’ta yerleşen Mihail Andreyanot 

            sonra bir Türk muallim Kocaoğlu Mehmet Bey

8-         İaşe Nazırı: Hasan Bey oğlu Mehmet bey

9-         Mafia Nazırı: İrevan’lı Mühendis mehmet Bey

10-       Ziraat, Orman ve Ticaret Nazırı: Nahcıvanlı Aliekber Kazım

Ayrıca bazı umumu müdürlükler kurulmuş bunların başlarına

1-         Posta ve telgraf Müdir-i Umumuliği’ne:Rum Arlof Kars’lı Mehmet Beyoğlu

            Mühlüs Bey (atanan)

2-         Demiryolları Müdir-i umumiliğine: karaçantalı Hacığlu Ahmet Bey

3-         Polis Müdir-i Umumiliğine:Başkurt Dava vekili Mamüoğlu Tavahidüddin bey

4-         Jandarma umum-i komutanlığına da:Sarıkamış’lı Hacı Şakiroğlu Mehmet

            Beyler vazifelendirilmiştir.

            HÜKÜMET MERKEZİ KARS OLMAK ÜZERE:

            Kars, Ardahan, Batum, Kağızman, Oltu, Nahçivan, Artvin, Borçka, Murgul, Çürüksu, Acara-i Ülya ve Acara-i Sutta, Ardanuç, Şavşat, Poskof, Ahıska, Ahılkelek, Çıldır, Akbaba, Şöregel, Zarşad, Penek, Sarıkamış, Horasan, Digor, Sürmeli, Iğdır, Şerur, Şahtahtı, Yenice, Gulfa, Ordu, Orduabad Vilayeti ve kazalarından mürekkeb, (1.535.824’ü Türk ve 237.324’ü gayrimüslim, 1.763.148 nüfuslu, 34 vilayet ve kazalı 40.000 km2 arazisi olan)

Cenub-İ Garbi Kafkas Hükümeti Cumhurriyesi’ni teşkil ve cihana istiklalini ilan eyledik.

CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ PARLEMENTOSUNUN BASILMASI, HÜKÜMETİN YIKILIŞI VE TEPKİLER

Preston 13 Nisan 1919 Cumartesi günü öğleden sonra saat dört’te Meclis-i Milli binasına, iki zabit birkaç askerle birlikte geldi.

Cihangiroğlu İbrahim Bey, General Asser’in yerine tayin edilen, yeni Kars İngiliz Askeri valisi Yarbay Prestonla tanışmamıştı. Tercüman Ahmet Robenson vasıtasıyla tanıştırıldılar. Cumhurbaşkanı  Cihangiroğlu İbrahim Bey Hükümet azalarını birer birer prestona takdim etmeye başladı. Bu sırada dışarıda İngiliz askerleri zırhlı birliklerle parlemento binasının etrafındaki cadde ve sokakları tutmuşlar. Cenub-i garbi Kafkas Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Cihangiroğlu İbrahim bey bazı hükümet üyeleri bazı mebuslar ve güvenlikler tevkif edilmişlerdir.

            O akşam saat 6:30 da Gümrü’den Ermeni askerlerini taşıyan trenin gelmesini müteakiben, Tiflis’e sevk edilmişlerdir. Tiflis’den Batum yolu ile İstanbul’a ve daha sonra da Malta’ya gönderilmişlerdir.

SÜRGÜN EDİLEN ŞAHISLAR ŞUNLARDIR:

1-         Cumhurbaşkanı: Cihangirzade İbrahim Bey

2-         Harbiye Nazırı: Cihangirzade Hasan Han Bey,

3-         İaşe Nazırı: Yusufzade Yusuf Bey

4-         Adliye Nazırlığı Müşaviri: Cihangirzade Aziz Bey

5-         Kars Valisi: Alibeğzade Mehmet Bey

6-         Polis Umum Müdürü: Mamiloğlu Tavhudiddin

7-         Kars Polis Komiseri: (Camadanlı) Salahoğlu Musa

8-         Posta ve telgraf Müdürü: Mehmetzade Muhlis

9-         Parlemento Azasından(Rus Temsilcisi Mebusu(polonez)): Simon Reçinski

10-       Vayyades Stephan

11-       Parlemento Azasından Rum Temsilcisi Mebusu: Pavlo Çamuşov

12-       Dahiliye Nazırı: Ali Rıza Bey. (Dahiliye Nazırı Ali Rıza Bey Batum’da sorgusu yapılırken kaçmayı başarmış ve Kağızman’a gelerek mücadeleye devam etmiştir.

13-       Nisan 1919’da General Davie vilayatte sıkı yönetim ilan etti. Preston ise eski Hükümetin birkaç üyesine çağrıda bulunarak geçici bir idari konsey oluşturmalarını istedi.

14-       Nisan’da resmen toplanan yani Şura 6 Türk, 1 Rum ve 1 Rus (malakan) üyeden teşkil edilmişti.

KUKLA ŞURA ÜYELERİ

1-         Doktor Esad Bey (Cenub-i garbı Kafkas Hükümeti Meclis Başkanı, (Dönme) Mahmut Hidayet Bey, Dr. Canbolat Bey, Gümrülü Sultanbeyoğlu Haşim (pekinsel), Şöregel Aküzüm Köylü Esedullah (Aküzüm), Yani Gazili Hayrullah (Dağlı), Meşedi Samed Ağa,

2-         Poskov’un Çavaskal Köyünden Arif ağanın oğlu Aziz Bey, Kukla Saranın Reisi Meşhedi samed Ağa, yardımcısı Dr. Esad Bey, Sekreter (Katibi Umumi) de Sultan Bey Oğlu Haşim Bey idi. 21 Nisan 1919’da General Osepyan 2000 kişilik Ermeni askerinin refakatinde ve arkasında da Kars’a sel gibi akan 50.000 kişilik Ermeni mülteci kafilesiyle Kars’a hareket etti. 24 Nisan’da Osepyan Kars’a girdi. 28 Nisan 1919’da Ermeniler İngilizlerden görevi devraldı.

 Böylece Kars Ermenistan Cumhuriyeti ile birleşmiş oluyordu.

            Kars milli şura Hükümeti 13. Nisan 1919 da (İngilizlerin tarafından  ı bastırarak Hükümet erkanını yakalayıp MALTA’ya sürmesiyle)  Ermeni General Ojebyan askerleriyle birlikte Kars’a girerek, Taşnak ermenilerinden Genaral Korgonof Hükümet mekanına (vali olarak)geçti. Bundan bir hafta sonra da Ermeni mezalimi başladı.. Vali Korgonof ve General Opesyon preston Nezaretinden kurulan kukla Şüra İdaresi 30 Nisan 1919’da lağvedildi. Merkezi Hükümet yıkıldıktan sonra Batum’dan Nahçıvan’a kadar olan bölgede bulunan Türk ve Müslüman ahali, “MİLLİ ŞÜRA” Hükümetleri şeklinde teşkilatlanarak, “İSTİKLAL ve HÜRRİYET” mücadelesine devam etmişlerdir.

KURULAN ŞÜRA HÜKÜMETLERİ ŞUNLARDIR:

1-         Nahçivan Şürası: (Aras Türk Cumhuriyeti)

Nahçivan, Orduabad, Culfa ve Şahtaht’ın bir kısmında kurulmuştur. (Cengiz Bey Başkanlığında)

2-         Kulup (Cranluca)  Şurası: Merkezi kulp kazasıdır. Ayrım oymağı Beyi Şamil bey (Ayrım) Şura reisdir.

3-         Pozat Köylü bekir Bey Şürası: Reisi Bekir’dir.

4-         Oltu Hükümeti Muvakkatası: Oltulu Tahir Beyzade Yunus Bey’in Başkanlığında teşkil edilmiştir.

5-         Akbaba Şürası: Hacıabbasoğlu Mehmet Bey Reisliğinde teşkil edilmiştir.

6-         Çıldır Milli Şürası: Purutlu Kamil Ağa Başkanlığında kurulmuştur.

7-         Allahü Ekber dağlarında teşkil edilen şura

8-         Batum’da Seda-yı Millet Gazetenin etrafında toplanan Batum İslam Cemiyeti

9-         Aşağı ve yukarı Acara’da ve Çürüksu’da Acara İslam Cemiyetinin hakim olduğu Şüra Hükümeti.

10-       Artvin, Ardanuç ve Şavşad’da da teşkil edilen Şürai Hükümetleri.

11-Orta-Kale kasabasında Cenub-i garbi Kafkas Hükümeti Dahiliye Nazırı Ali Rıza Bey tarafından kurulmuştur. -  İhtilaf Devletlerinin Türk ve İslam kanı akıtılması karşısında, İnsan Hakları evrensel Beyannamesini ve o günlerde gündemde olan Wilson prensiplerini de hiç sayarak adeta kulakları sağır, gözleri kör olmuştu.

KAYNAKÇA

1-Yrd Doç. Dr. Ahmet Ender Gökdemir Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ Ankara 1998

2-Prof Dr İsmail Kayabalı –Cemender Aslanoğlu Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü aylık dergisi 126 Nisan 1973

3-Cemender Aslanoğlu Türkiye Anıtlar Derneği Yayınları 5. Sayı 40.yıl armağanı 1946-1986 Kars Şehitleri Mehmetçiğimiz

4- Fahrettin Erdoğan Türk Ellerinde Hatıralarım Kültür Bakanlığı yayınları 1998 Ankara.

5-Prof Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu Kars tarihi 1.Cilt ,

6-Kırzıoğlu Edebiyatımızda Kars 2.Kitap ,

7-Kars İli Tarihi , Milli Mücadelede Kars,

8-Cenubi Garbi Kafkas Cumhuriyeti.(Cihangiroğlu İbrahim Aydın Bey)

(BA-BA-S) GAZİ KARS (KHA) / KAFKAS HABER AJANSI



Bu Haberin Manşeti :

Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü
Bugün Atılan Manşetleri Görmek İçin TIKLAYINIZ
Etiketler :  
<< Önceki Haber Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü Sonraki Haber >>

Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü

DMCA.com Protection Status

Cenub-i Garbi Kafkas Cumhuriyeti’nin 99. Yıl Dönümü

  Yukleme: 0.060284