• 26 Ağustos 2019 Pazartesi

İşgalden Devlet Kuran Gazi Kars’ın Ölümsüz Kahramanları (4)

"İşgalden Devlet Kuran Gazi Kars’ın Ölümsüz Kahramanları (4)"

Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “İşgalden Devlet Kuran Gazi Kars’ın Ölümsüz Kahramanları (4)” yazısı:

şgalden Devlet Kuran Gazi Kars’ın Ölümsüz Kahramanları (4)

KAFKAS HABER AJANSI / BEDİR ALTUNOK

Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “İşgalden Devlet Kuran Gazi Kars’ın Ölümsüz Kahramanları (4)” yazısı:

CENUBİ GARBİ KAFKAS CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ’NİN KURULUŞUNUN 100 .YILI ( 17-18 OCAK 1919 )

1-KARS MİLLİ İSLAM ŞURASI

TARİH SAYFALARINDA, ANADOLU’NUN HİÇBİR YERİ KARS KADAR ÇOK SAVAŞA SAHNE OLMAMIŞTIR. HİÇBİR İL DE KARS KADAR ŞEHİT VERMEMİŞTİR, KARSLI KADAR ÖKSÜZ DUL ANA KARSLI KADAR ŞEHİT HİÇBİR İLE NASİP OLMAMIŞTIR.

Milli mücadelemizin önderlik vasfını taşıyan “hareket teşkilatlanmakta gecikmemiştir.”

            Bu doğrultuda 29 Ekim 1918’de “Ahıska Hükümeti” 3 Kasım 1918’de Aras Türk Hükümeti, 5 Kasım 1918’de Kars’ta “Kars İslam Şurası” kurulmuştur.

             

            3 Kasım 1918’de merkezi Iğdır olmak üzere, “Aras Türk Hükümeti” kurulmuş.

1-         Hükümet Reisi: Emin Bağ.

2-         Harbiye Nezareti’ne: Kars’lı Cihangirzade İbrahim Bey

3-         Maliye Nezaretine: Kumbaralı Bey.Benanyarı

4-         Mülkiye Nezaretine: Bekir Beğ, Rızazade.

5-         Hariciye Nezaretine: Hasan Ağa Sefazade.

6-         Adliye Nezaretine: Mehmet Beyzade.

7-         Şeyhülislamlığa: Mirza Hüseyin, Mirza Hasanzade

-           Ayrıca, Aşiret Reisi General Ali Eşraf Bey de hükümete yardımcı olmak üzere seçilmişti.

KARS İSLAM ŞURASI:

            (Ahıska ve Aras Türk Hükümetlerinde olduğu gibi) Yakup Şevki Paşa’nın ve Kars mutasarrıfı Hilmi Beğ’e (Uran) da yardımlarıyla 5 Kasım 1918’de Kars ve Mülhakatında, Türk İslam ahalisi “Kars Şurası” adıyla kendi “Milli Hükümetini” kurarak Osmanlı Devletinden resmen devralmışlar.

MİLLİ ŞURA HÜKÜMETİ:

            30 Kasım 1918’de Kars İslam Şurasının devetine icabet ederek, Orduabat, Nahçıvan, Kamerli, Sürmeli (Ağrı), Nahçıvan, Serdarabat, Doğu Şöregel, Ahıska ve Ahulkelek bölgelerinden 60 kişi milletvekili sıfatıyla gelmişlerdi. Ayrıca 10 kişide çeşitli bölgelerden gelerek katılmışlardır.

            Bu Büyük Kongrede Batum’dan Ordubata ve Ağrı dağından Algur’a kadar halkın çoğu Türk ve Müslüman olan yerlerden Osmanlı ordusu çekilince, idare ve yurt korunma işlerine bakmak üzere, merkezi Kars olmak üzere “Milli İslam Şura” hükümeti kurulması ittifakla kararlaştırıldı.

HÜKÜMET 12  KURUCU ÜYEDEN  MÜTEŞEKKİLDİ

            1. Kars’lı Cihangiroğlu Hasan Bey

            2. Divriğli Pıroğlu Fahrettin Bey

            3. Çıldırlı Dr. Esat Bey

            4. Akbabalı Hacı Abbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey

            5. Karaçantalı Hacıoğlu Ahmet Bey

            6. Molla Bilal Bey

            7. İravalı Ahundloğlu Taki Bey

            8. Iğdırlı Ali Beyoğlu Mehmet Bey

            9. Gümrülü Halıcıoğlu Yusuf Bey

            10. Borçalli’li Kepenekçi Emin Ağa

11. Kağızmanlı  Ali Rıza Bey 

12. Digorlu Çamdanlı Aşiret-i Reisi Maksut Ağaoğlu Hasan Ağa

            Hükümet reisliğine Cihangiroğlu İbrahim Bey

            Muavinliğe Kepenekçi Emin Ağa

            Umumi kitaplığına da Sami Bey seçilmişti.

            1918 Kasım ve Aralık aylarında gelişen diğer olaylara gelince Mondros   

            Mütarekesine göre 11 Kasım 1918’de Kars’a gelen bir İngiliz heyeti 9.  Ordudan müstahkem mevkileri devir almaya başlamış ve 26 Kasım’da da Kars iç kalesini milli İslam Şurası’na teslim etmişti.

            I. Ardahan Kongresi ( 3-5 ocak 1919 )

            II. Ardahan Kongresi ( 7-9 Ocak 1919 )

            1- Ahıska’dan Osman Server Bey

            2- Ahılkelek’ten mehmet Ali

            3- Çıldır’dan Dr. Esat Bey

            4- Kars’tan milli şura reisi Cihangiroğlu İbrahim Bey

            5- Oltu’dan Yusuf Bey

            6- Şakıroğlu Ahmet

            7- Mehmet Ramız Bey

            8- Oltu’dan Hemşioğlu Rüstem (Acar)

            9- Kars’tan Cihangiroğlu Hasan Bey

            10- Ahılkelek’tan Afzal

            11- Kağızman’dan Ali Rıza Bey

            12- Şöreğel’den Akbaba’lı Hacıabbasoğlu Kerbelayı Mehmet Bey.

            14 Kasım 1918 I. Kars Kongresinde Pıroğlu Fahrettin Bey olduğu 8 kişilik “MUVAKKAT” geçici heyeti ile kepenekçi Eminağa Başkanlığında “Milli İslam Şurası Merkezi Umummisi” adıyla yeni bir hükümet kuruldu.

CENUB-İ GARBİ KAFKAS HÜKÜMETİ MUVAKKATA MİLLİYESİ   17 - 18  OCAK  1919/ 13  NİSAN  1919

            17-18 Ocak 1919’da (şimdiki vali konağında) Dr. Esat (Oktay) bey’in başkanlığında toplanan kongre merkezi Kars olmak üzere  “Cenub-İ Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkata-i Milliyesi” kurmuştur.

Görüşmelerde 18 maddelik anayasası kabul edilmiş Hükümet reisliğine yine Cihangiroğlu İbrahim Bey getirilmiş ve Hükümet azınlıklarında aşağıda isimleri yazılı zatlar seçilmiştir.

1-         Parlemento Reisi :Çıldır’lı Dr. Esad Bey

2-         Dahiliye Nazırı :Kağızman’lı Ali Rıza Bey

3-         Adliye Nazırı :Revan’lı Hakim Ağabababeyoğlu Abbas Ali bey

4-         Hariciye Nazırı: Divriği’li Piroğlu Fahtettin bey

5-         Harbiye Nazırı: Cihangiroğlu Hasan han Bey

6-         Maliye Nazırı: Gümrü’lü Hudadbeyoğlu Mehmet Bey

7-         Maarif Nazırı: önce Türkiye rumlarından Kars’ta yerleşen Mihail Andreyanot 

            sonra bir Türk muallim Kocaoğlu Mehmet Bey

8-         İaşe Nazırı: Hasan Bey oğlu Mehmet bey

9-         Mafia Nazırı: İrevan’lı Mühendis mehmet Bey

10-       Ziraat, Orman ve Ticaret Nazırı: Nahcıvanlı Aliekber Kazım

Ayrıca bazı umumu müdürlükler kurulmuş bunların başlarına

1-         Posta ve telgraf Müdir-i Umumuliği’ne:Rum Arlof Kars’lı Mehmet Beyoğlu

            Mühlüs Bey (atanan)

2-         Demiryolları Müdir-i umumiliğine: karaçantalı Hacığlu Ahmet Bey

3-         Polis Müdir-i Umumiliğine:Başkurt Dava vekili Mamüoğlu Tavahidüddin bey

4-         Jandarma umum-i komutanlığına da:Sarıkamış’lı Hacı Şakiroğlu Mehmet

            Beyler vazifelendirilmiştir.

            Yine bu kongrede Adliye Nazırlığına seçilen Hakim Ağabababeyoğlu Abbas

            bey ve Tahrirat Müdürü Sami Bey tarafından hazırlanarak kabul edilen

Preston 13 Nisan 1919 Cumartesi günü öğleden sonra saat dört’te Meclis-i Milli binasına, iki zabit birkaç askerle birlikte geldi.

Bu sırada dışarıda İngiliz askerleri zırhlı birliklerle parlamento binasının etrafındaki cadde ve sokakları tutmuşlar.

Meclise girmeye çalışan İngiliz askerleri engellemek üzere muhayir polislerimizden aslan Efendi (Karslı mamoğlu Akif Efendinin oğlu) İngilizlerce Şehit edilmiş, Jandarma neferlerimizden Çıldırlı bir genç de şehit edilmiştir.

Cenub-i garbi Kafkas Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Cihangiroğlu İbrahim bey bazı hükümet üyeleri bazı mebuslar ve güvenlikler tevkif edilmişlerdir.

            O akşam saat 6:30 da Gümrü’den Ermeni askerlerini taşıyan trenin gelmesini müteakiben, Tiflis’e sevk edilmişlerdir.

            Tiflis’den Batum yolu ile İstanbul’a ve daha sonra da Malta’ya gönderilmişlerdir.

Sürgün edilen şahıslar şunlardır:

1-         Cumhurbaşkanı: Cihangirzade İbrahim Bey

2-         Harbiye Nazırı: Cihangirzade Hasan Han Bey,

3-         İaşe Nazırı: Yusufzade Yusuf Bey

4-         Adliye Nazırlığı Müşaviri: Cihangirzade Aziz Bey

5-         Kars Valisi: Alibeğzade Mehmet Bey

6-         Polis Umum Müdürü: Mamiloğlu Tavhudiddin

7-         Kars Polis Komiseri: (Camadanlı) Salahoğlu Musa

8-         Posta ve telgraf Müdürü: Mehmetzade Muhlis

9-         Parlemento Azasından(Rus Temsilcisi Mebusu(polonez)): Simon Reçinski

10-       Vayyades Stephan

11-       Parlemento Azasından Rum Temsilcisi Mebusu: Pavlo Çamuşov

12-       Dahiliye Nazırı: Ali Rıza Bey.Batum’da sorgusu yapılırken kaçmayı başarmış ve Kağızman’a gelerek mücadeleye devam etmiştir.

KURULAN ŞURA HÜKÜMETLERİ ŞUNLARDIR:

1-         Nahçivan Şürası: (Aras Türk Cumhuriyeti)

Nahçivan, Orduabad, Culfa ve Şahtaht’ın bir kısmında kurulmuştur. (Cengiz Bey Başkanlığında)

2-         Kulup (Cranluca)  Şurası: Merkezi kulp kazasıdır. Ayrım oymağı Beyi Şamil bey (Ayrım) Şura reisdir.

3-         Pozat Köylü bekir Bey Şürası: Reisi Bekir’dir.

4-         Oltu Hükümeti Muvakkatası: Oltulu Tahir Beyzade Yunus Bey’in Başkanlığında teşkil edilmiştir.

5-         Akbaba Şürası: Hacıabbasoğlu Mehmet Bey Reisliğinde teşkil edilmiştir.

6-         Çıldır Milli Şürası: Purutlu Kamil Ağa Başkanlığında kurulmuştur.

7-         Allahü Ekber dağlarında teşkil edilen şura

8-         Batum’da Seda-yı Millet Gazetenin etrafında toplanan Batum İslam Cemiyeti

9-         Aşağı ve yukarı Acara’da ve Çürüksu’da Acara İslam Cemiyetinin hakim olduğu Şüra Hükümeti.

10-       Artvin, Ardanuç ve Şavşad’da da teşkil edilen Şürai Hükümetleri.

11-Orta-Kale kasabasında Cenub-i garbi Kafkas Hükümeti Dahiliye Nazırı Ali Rıza Bey tarafından kurulmuştur. -  İhtilaf Devletlerinin Türk ve İslam kanı akıtılması karşısında, İnsan Hakları evrensel Beyannamesini ve o günlerde gündemde olan Wilson prensiplerini de hiç sayarak adeta kulakları sağır, gözleri kör olmuştu. SON

(BA-BA-S) GAZİ KARS (KHA) / KAFKAS HABER AJANSI / BEDİR ALTUNOK

İlk Yorum Yapan Siz Olun!


Yorum Ekle

Haber Bülteni için kayıt olun

Haber Bültenimize katılın ve gelen kutunuzdan güncel haberleri anlık alın. Size spam göndermeyiz ve gizliliğinize saygı duyarız.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
  Yukleme: 0.281956